Repozytorim Annales UMCS Sectio F - Historia:
Liczba artykułów w bazie: 734 Format SWF: 133 Format DJVU: 619 Format PDF: 169 Razem plików: 921

Volume 68 - 2013

PL: Spis treści
EN: Table of contents
-

- Full text in PDF format

Article 01PL: Lubelscy c. i k. generałowie-gubernatorzy (1915–1918)
EN: The Lublin imperial-royal governor generals (1915–1918)
7-23

Jan Lewandowski


Instytut Historii UMCS

The article presents four successive governor generals (Gen. Erich Diller, Gen. Karl Kuk, Gen. Stanisław Szeptycki and Gen. Anton Lipošćak) and the policies which were implemented by them in the territory of the Imperial-Royal Military General Government in Lublin.
10.1515/umcshist-2015-0001
- Full text in PDF format

Article 02PL: Przełomowe wydarzenia polityczne w Lublinie w czasie I wojny światowej. Na drodze do niepodległości
EN: Landmarks of the First World War in Lublin. On the way to the independence
25-33

Mieczysław Ryba


Instytut Historii KUL

The author writes about the changes on the political scene in Lublin during the First World War. Since 1915, Lublin was occupied by German and Austrian troops. Some political groups wanted to cooperate with Germany and Austria-Hungary, some opposed to this. 5th November Act 1916 gave the promise of creating a Polish state. Therefore, political parties collaborating with the Germans increased their activity. Later came the growing disappointment against German policy towards Polish. The worst was adopted the Treaty of Brest in 1918, when the Germans and Austrians gave Ukraine a part of Polish territory. In Lublin gained an advantage an anti-German group.
In November 1918, the government of Lublin formed the Socialists. To the political struggle, the government began Polish nationalists.
10.1515/umcshist-2015-0002
- Full text in PDF format

Article 03PL: Bitwa pod Komarowem w historiografii rosyjskiej (do 1941 r.)
RU: Битва при Комарове в российской историографии межвоенного периода (до 1941 г.)
35-51

Jacek Legieć


Instytut Historii UJK

Битва, которая произошла во второй половине августа 1914 в окрестностях Замостья была одним из самых крупных и кровопролитных сражений на Восточном фронте в первые месяцы Первой мировой войны. Польская историография – за австрийской – называет ее „Битвой при Комарове”, а российские историки называют эту битву „Томашовском сражением”.
По политическим причинам, долгосрочно доступ к российским источникам имели только советские историки. Польские историки описивали это сражение главным образом на основе австрийских материалов. Этот текст является попыткой воссоздать образ битвы в русской историографии – так советской, как и эмиграционной – по 1941 год. В это времия написано о „Томашовском сражении” несколько книг и статей – крупных и мелких. Их авторы хотели не только воссоздать ход военных событий, но и использовать опыта Первой мировой войны в планировании будущих военных операций.
10.1515/umcshist-2015-0003
- Full text in PDF format

Article 04PL: Funkcjonowanie austriackich sądów wojskowych na Lubelszczyźnie w latach 1915–1918
EN: The activity of Austrian military tribunals in the area of Lubelszczyzna in the years 1915–1918
53-72

Ryszard Maleszyk


Lublin

One of the most crucial administrational organs on areas under the occupation of Austria became so called c. and k. (imperial-royal) peripheral headquarters, qualified as district headquarters since 17 April, 1917. To each one of them court-martials (Militärgericht) were subordinated, delivering verdicts in cases concerning: criminal offences committed not only by servicemen but also by civilians, people charged with crimes against the Danube monarchy, c. and k. of the army, and offences with the usage of gun described in the War Codex, being in usage in occupational conditions. Rules of Penalty Law qualified as many as eight offences, which were punished with the highest possible sentence – death. The paper deals with the jurisdiction of the above-mentioned courts on the area of Lubelszczyzna. The issue has never before been raised in any scientific research.
10.1515/umcshist-2015-0004
- Full text in PDF format

Article 05PL: Polacy w armii rosyjskiej na Lubelszczyźnie na początku I wojny światowej
EN: The Poles in the Russian army in Lubelszczyzna at the beginning of the First World War
73-87

Mariusz Kulik


Instytut Historii PAN, Warszawa

Before the First World War a part of Polish territory, including Lubelszczyzna was in the Military District in Warsaw. There were standing five army corps, which consisted of 200,000 soldiers. In Lubelszczyzna there was standing one corps – XIV Army Corps in the power of 30,000 men. Due to the current rules, the could be very few among them. The restrictions referred to officers too, but only to the Catholics (Catholic’s vacant). Poles of others religions were out of the restrictions. Poles were mainly commanders, up to the brigade commanders. Among them there were also generals Eugeniusz de Hennig Michaelis and Edward Kolankowski. After the war broke out the number of Poles in the Russian army increased, which was connected with the mobilization, the war acts and their consequences.
10.1515/umcshist-2015-0005
- Full text in PDF format

Article 06PL: Czy z prowincji widać było wojnę? Ostatnie miesiące pokoju i zamach w Sarajewie z perspektywy prasy lubelskiej
EN: Was war visible from the province? The last months of peace and the Sarajevo assassination from the perspective of Lublin press
89-105

Małgorzata Nossowska


Instytut Historii UMCS

The article tries to present the atmosphere in Lublin in the last months of peace in 1914. Its aim is to present the information from the local press that influenced local public opinion about European policy and first of all about events of June and July of 1914. Its aim is to find the moment at which an inevitability of war became obvious.
10.1515/umcshist-2015-0006
- Full text in PDF format

Article 07PL: Rosjanie w kadrze nauczycielskiej Gimnazjum Lubelskiego w okresie paskiewiczowskim w świetle zbiorów Archiwum Państwowego w Lublinie
EN: The Russian teaching staff in Lublin Secondary School in the post-Paskiewicz period in the light of the State Archive’s Collection in Lublin
107-140

IRENEUSZ SADURSKI


Lublin

The aim of the article is to provide the answer to the question concerning the Russian teaching staff and its nationality in Lublin Seconday School. The author of the article discusses the stages of the teaching carteer of Russian teachers. According to the law established in 1833, after the fall of November uprising, the school authorities introduced the Russian language to the Polish school. In 1832–1864 Russian was taught by 22 teachers in Lublin Secondary School. Among them there were three Russian head-masters. Russian was also taught by teachers of other nationalities including Polish, Ukrainian, Lithuanian and Georgian. The first Russian, who taught his native language in Lublin in 1834–1836 was professor Jan Aleksandrowski. He had taught in Krzemieniec before. He started teaching there in 1807 and was considered to be an exceptionally amiable and competent teacher by schoolboys who did not pay attention to russification.
10.1515/umcshist-2015-0007
- Full text in PDF format

Article 08PL: Cluj-Napoca w komunistycznej Rumunii: analiza zmian urbanistycznych – wspomnienie
EN: Cluj-Napoca in communist Romania: anatomy of urban changes and memory
141-163

Yulia Oreshina


UMCS

10.1515/umcshist-2015-0008
- Full text in PDF format

PL: Lista recenzentów
-

- Full text in PDF format

Volume 67 - 2012

Article 01PL: Społeczna kontrola nad związkami seksualnymi kobiet i mężczyzn u wczesnośredniowiecznych Germanów
EN: Social control over men’s and women’s sexual relationships among early medieval Germanic peoples
7-24

Przemysław Tyszka


Instytut Historii UMCS, Lublin

This study is an analysis of the early medieval sources which contain information on sexual relations between men and women. The research subject is the authority executed by a community (e.g. a kin, or a tribe) over sexual life of the women and men, and especially the legal rules and customs regulating this sphere of life. Female and male sexual behaviors in the early Middle Ages are investigated from the point of view of the social expectations towards persons of both sexes. The basis of the studies on such a topic are two kinds of source materials – the laws of Germanic peoples (so called leges barbarorum), and narrative texts. Two main problems covered in the laws concerning sexual interactions are premarital and extramarital (i.e. fornication and adultery) relations initiated by women and men. A lawgivers’ belief that women’s sexual initiative should be controlled by men is clearly seen in the Germanic leges. Breaking the law in this domain by a woman often resulted in far more serious consequences than in the case of a man. A similar tendency could be seen in Historiae by Gregory from Tours. The lack of woman’s independent position, which contrasts with the decisive role that men took, both her partner and her relatives, is striking in his stories on sexual relations.
10.2478/v10068-012-0009-1
- Full text in PDF format

Article 02PL: Szkody wyrządzone przez jazdę polską w starostwie tyszowieckim w XVII i XVIII wieku
EN: Damages caused by Polish cavalry in Tyszowce starosty in 17th–18th century
25-47

Janusz Adam Frykowski


Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne im. dr. Janusza Petera

: Lectures about Polish history and culture were the most important issues of Polish Embassy propaganda in London. In 1937 a Polish poet and former FO official, Kazimiera Iłłakowiczówna – “Iłła” was invited to give a number of lectures about Marshal Piłsudski and Polish customs. Her tour was very fruitful. She delivered many speeches, both in England and in Ireland which were wellreceived. She gave away many books and brochures. She prepared a report on her activities which was very useful for Polish Embassy staff. Even now, the report constitutes a great historical source.
10.2478/v10068-012-0010-8
- Full text in PDF format

Article 03PL: Elity polityczne w Rumunii wobec polsko-litewskiego konfliktu w pierwszych latach niepodległości po 1918 r.
EN: Eastern borderlands as ‘cordon sanitaire’: Romanian and Polish frontiers in interwar geopolitics
49-61

Florin Anghel


Ovidius University of Constanta

Autor wskazuje, iż ogłoszenie 16 lutego 1918 r. w Tarybie niepodległości Litwy nie wywarło większego wrażenia na kołach dyplomatycznych Rumunii. Trwała jeszcze wojna, a król, parlament oraz rząd rumuński znajdowali się w Jassach. Stąd zarówno król, jak i premier Marghiloman dostrzegali rozwój rewolucji bolszewickiej, ale też w marcu tego roku żołnierze rumuńscy weszli do Besarabii, która złożyła deklarację połączenia się z Rumunią.
Na przełomie lat 1918 i 1919 elity polityczne Bukaresztu podjęły próbę budowy „kordonu sanitarnego” pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym. Realizując ten plan, mimo pewnego oporu Polski, Rumunia 24 sierpnia 1924 r. uznała oficjalnie Litwę. W czasie polsko-rumuńskich rozmów dyplomatycznych strona rumuńska twierdziła, że Litwa właśnie powinna być wspólnym sojusznikiem Polski i Rumunii w konstruowaniu owego kordonu, zamykającego drogę ekspansji Rosji Radzieckiej. Wynikało to m.in. z faktu, iż nie znaleziono perspektyw do nawiązania stosunków pomiędzy Bukaresztem a Kownem. Dyplomaci, politycy, elity kulturalne jakby obawiały się przełamania barier pomiędzy obydwoma krajami i narodami.
10.2478/v10068-012-0012-6
- Full text in PDF format

Article 04PL: Przyczyny i charakter bezrobocia w Lublinie w okresie międzywojennym
EN: The reasons and the character of unemployment in Lublin during the interwar period
63-67

Marta Dolecka


Wydział Ekonomiczny UMCS

One cannot discuss unemployment in general but only in its different forms, which requires special approaches. This is due to the complexity of this timeless and challenging question. During the interwar period, the unemployment in Lublin, being of permanent character, was the most important economical and social problem in the city. Poor development did not provide new jobs. In addition, the capital of the region, due to its central location, attracted people not only from the nearby counties. Unemployed people from the whole country kept coming occasionally, looking for any kind of job. The officials were trying to help them by conducting various activities. However, they were not always sufficient. The important point, however, was that unemployed people were not left alone.
10.2478/v10068-012-0013-5
- Full text in PDF format

Article 05PL: Represje wobec duchowieństwa katolickiego z diecezji lubelskiej w okresie okupacji niemieckiej 1939–1945
EN: Repression towards Catholic Clergy from Lublin Diocese during German occupation 1939–1945
73-85

Anna Lewandowska


Instytut Historii UMCS

It is essential to know the history of Catholic Church in Poland during German occupation when it comes to exploration of aggregate history of Polish nation in this difficult time. The issue of repression against Polish clergy from Lublin diocese by German authorities in years 1939–1944 and powers of Third Reich, was presents in various aspects, in many scholarly articles, monographs and group works. However, the aforementioned publications do not exhaust basics to educate full and fair-minded view on this problem.
German army went in to Lublin on 18 September 1939, after dramatic defense of the citizens. After the short time of reign of Wehrmacht units, on 26 October 1939, Führer proclaimed his decree on creating administrational entity called Generalna Gubernia, which involved four regions, including lubelski region with Lublin as its capital. This decree embraced the area of pre-war Lubelskie Voivodeship. The occupation authority’s division of administration did not violate the structure of deanery in the diocese. However, under the new circumstances, deans and rectors had difficulties executing administrational functions. When the Lubelski District was created, Bishop Marian Leon Fulman and suffragan, Bishop Władysław Goral wielded authority in this area. It is necessary to mention that bloody operations of the police and SS are especially remembered in the history of Church in Lublin and the whole area. These two bodies were executing the most important strategic tasks within the scope of ‘maintaining order’, prevention, requital, or even genocide and extermination. This group was led by SS- Brigadeführer Odilo Globocnik (till September 1943) and SS- Gruppenführer Jacob Sporrenberg. The most significant German operations, when it comes to repression of catholic clergy in, the Lubelski District are repressive or intimidating actions. In the Lubelski District, occupation authorities applied the same methods of repression and extermination both to all citizens and clergy. Lublin’s clergymen were dying in executions, they were taken as hostages, arrested and send to concentration camps. The repression involved priests on every level of church hierarchy. What is more, it must be said that only Polish bishops out of all occupied countries were arrested and taken to concentration camps. In the Lubelski District, the main place where the people were arrested was Lublin and prison of Security Police and Security Service. Prison on the Castle, as it was called, was subdued to the leader of SS and the police in the district. The prison in Lublin was without undoubtedly a place of terror and attrition of prisoners held in it on the mass scale. This prison became the place of direct extermination where executions were done by firing squad, hanging, or even by gassing. Executions had unitary or mass character, they were sometimes done in a company of eyewitnesses, but usually they were confidential, performed at night or in the morning. The first ‘purifying’ action of intelligentsia, which started with arrests in November and was followed by verdicts of executions for bishops and the execution itself on 23 December, was perceived by the leaders of SS and the police, Odilo Globocnik, as fight with leading layer of society, who could potentially organize actions against German authorities, they could give signal to ruthless fight with ‘unwanted elements’. Repressions took place on the local scale, because they involved only people from Lublin or from area around Lublin. The way in which this action was prosecuted indicates that it was chaotic strike, because the enforcement authority which held power at the beginning of the November did not have full records of the intelligentsia. Globocnik considered Catholic Church an important monument of Polish national spirit, so he began the purging of the district by first destroying the Church. It can be validated by the three mass arrests of clergy on 9 Nov, 11. Nov and 17 Nov 1939.
The effect of the policy realized by Odilo Globocnik is presented in statistics relating to repressing of clergy in years 1939–1945. 200 out of 459 priests from Lublin diocese in 1939 fell victim to German terror.
10.2478/v10068-012-0014-4
- Full text in PDF format

Article 06PL: Rozpracowanie Kurii Biskupiej w Lublinie przez aparat bezpieczeństwa PRL w latach 1946–1974
EN: The process of investigating Diocesan Curia in Lublin by the PRL’s apparatus of repression in the years 1946–1974
87-110

Elżbieta Kosobudzka


Instytut Historii UMCS

The article below focuses on the source analysis of the process of investigating Diocesan Curia in Lublin in the years 1946–1947, during the period when two Lublin ordinaries were in charge: Bishop Stefan Wyszyński (1946–1948) and Bishop Piotr Kałwa (1949–1974). Diocesan Curia, as the most important institution in the Church administrative hierarchy, was subject to intensive surveillance by PRL’s apparatus of repression. At the beginning, the process of investigating the management structure on the diocese level was not conducted by specially selected departments but was performed as a part of broadly conceived actions directed against Catholic clergy. In the years 1946–1948,when bishop Stefan Wyszyński was in charge, operational activities against the clergy and the bishops were led by 5th Section of 5th Department of Voivodeship Public Security Office (Sekcja V Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa) in Lublin (until the February of 1953). It can be inferred from the recorded data that until 1949 the Diocesan Curia’s circle in Lublin was very poorly uncovered by Polish communist secret police and their activity amounted only to gathering and verifying data received from informants. The shortage of well-trained agents prevented taking more intensive actions against Bishop Wyszyński and Diocesan Curia in Lublin.
In the years 1949–1974, when Bishop Piotr Kałwa was in charge, the 5th Section of the 5th Department of VPSO continued their operational activities aimed against the Lublin’s Curia. In 1953 a new department was created on the basis of 5th Section. The so-called 11th Department took over the entirety of cases pertaining to the Catholic Church. In 1955 the 11th Department was transformed into 6th Department of VPSO in Lublin. 3rd Department of VPSO in Lublin and 1st Section of 6th Department of Polish communist secret police of Voivodeship Polish Citizen Militia Headquarters in Lublin (referat Służby Bezpieczeństwa w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej), respectively, also conducted investigation activities concerning the bishops and Curia.
As of 1949, the Diocesan Curia in Lublin was subject to intensive surveillance by the PRL’s security service apparatus. Its main aim at that point was to restrict the Curia’s activity so as to gain control over it. In order to achieve that, the activity of Curial employees and bishops was documented and revealed. Additionally, the conflicts between the bishops, Curial employees and KUL’s management were incited and deepened. What is more, the secret police attentively scrutinised bishops’ and Curial employees’ personal lives in order to gather compromising data, gained secret collaborators (47 secret agents were involved in the process) and limited Curia employees’ departures for studies abroad. Almost every type of operation activities was used against Bishop Piotr Kałwa. The secret police applied phone tapping, bugging, surveillance, reading mail and sending anonymous letters in order to undermine his authority. What is more, the secret police tried to set bishop Kałwa at variance with Primate Wyszyński. However, these actions did not change Bishops Kałwa’s stance who, until his death, unwaveringly defended the Catholic Church’s independence from the government.
10.2478/v10068-012-0015-3
- Full text in PDF format

Article 07PL: Rektor UMCS Henryk Raabe na łamach lubelskiej prasy w latach 1944–1989
EN: Henryk Raabe – rector of UMCS in the columns of Lublin newspapers 1944–1989
111-129

Marcin Kruszyński


IPN, Lublin

The Maria Curie-Skłodowska University (UMCS) in Lublin was established on 23 October 1944 by the Polish Committee of National Liberation`s pro-Moscow decree. The person chosen to be the vice-chancellor of the university was a pre-war socialist, Henryk Raabe. He met all the criteria demanded by the new communist regime. Firstly, he was a left-winger, but on the other hand, he was not a communist; he was not a member of the unpopular Polish Workers` Party. As such, he had a greater opportunity to create a necessary team of co-workers. Furthermore, as a socialist, he reflected the values promoted by propaganda, i.e. political pluralism and the alleged willingness to create a democratic state, in which there would be space for debate and diversity of views. The article approaches Henryk Raabe and opinions on him presented in the local press (1944–1989).
10.2478/v10068-012-0016-2
- Full text in PDF format

PL: Spis Treści
EN: Table of contents
-

- Full text in PDF format

Article 01PL: Parafia unicka w Rachaniach do 1811 roku
EN: The Uniate Parish in Rachanie until 1811
7-24

Janusz Adam Frykowski


Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne im. dr. Janusza Petera

The following paper depicts the history of Saint Simeon Stylites Uniate Parish in Rachanie since it became known in historical sources until 1811- that is the time it ceased to be an independent church unit.
The introduction of the article contains the geographical location of the parish, its size and the position within the hierarchical structure of the Church. Having analysed post-visit inspection protocols left by Chelm Bishops, the appearance as well as fittings and ancillary equipment of the church in Rachanie in that particular period are reported. Moreover, the list of 4 local clergymen is recreated and their benefice is determined. As far as possible, both the number of worshipers and the number of Holy Communion receivers is determined.
10.2478/umcshist-2013-0001
- Full text in PDF format

Article 02PL: Specyfika cyfrowej numeracji w dokumentach kancelarii miejskich województwa ruskiego w XVI w. (na podstawie materiałów Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego we Lwowie)
RU: Особливості цифрових позначень у письмі міських канцелярій Руського воєводства XVI ст. (на матеріалах Центрального державного історичного архіву України, м. Львів)
25-42

Taras Barabash


Archiwum Państwowe, Lwów

Pecularities of Figures in Writings of City Secretariat of Rus Voivodeship in the 16th Century
(based on the documents of Central State Historical Archives of Ukraine, Lviv)
Distinctive “Ukrainian province” of Latin Gothic writing had been formed since the middle of the 14th century in Rus Voivodeship as a result of Lviv City Secretariat’s activity and from here the Latin scripts spread all over Ukraine. Writing figures in secretariats of other cities of Rus Voivodeship has not been studied, while writing of books of Lviv secretariat was studied partly. The vast majority of city secretariat books have preserved from the 16th century. To fill in this historiographical gap the following were studied: selections of act books of Voit Government from Babich; books of Drohobych, Yaslyska, Terebovlia, Sambor City Councils; Council, court, Voit books from Brody.
Arabic system was mainly used when writing figures. Several times the date of the year was written in Roman numerals by officials while writing texts of royal privileges. The variety of graphic forms of writing figures was typical not only in general but also in particular secretariats. The ways of writing figures (late Gothic, Gothic Humanistic and Humanistic) came from the corresponding types of writing used by officials in the documents. Figures typical of the European region of synchronous period can be determinated (e.g. 7,0) as well as examples where local features are present (some forms of figures 1, 3, 6, 5). Conservatism and stretching of writing figures were definitely used; forms typical of western and central parts of Poland and other countries 20-50 years ago were used. Krakow and Lviv City Councils influenced writing figures in regional secretariats of Rus Voivodeship of the 16th century because of: a) similarity of types of writings and graphics of figures in the regions compared in the research, b) examples studied before in Krakow and in Lviv.
10.2478/umcshist-2013-0002
- Full text in PDF format

Article 03PL: O Leonie Przanowskim (1844–1924) raz jeszcze
EN: Leon Przanowski (1844–1924) revisited
43-48

Andrzej Przegaliński


Instytut Historii UMCS, Lublin

The published text as the press source is the description of funeral ceremonies which took place in Lublin in March 1924 to pay the last honors and homage to Leon Przanowski – one of the most significant and deserved personages associated with Lublin and the Lublin area at the turn of 19th and 20th century. The transcribed text was previously published on the pages of “Kalendarz Lubelski” [The Lublin Calendar] in 1925
10.2478/umcshist-2013-0003
- Full text in PDF format

Article 04PL: Zygmunt Miłkowski (1824–1915) w powstaniu styczniowym 1863 roku
EN: Zygmunt Miłkowski’s (1824–1915) involvement in the January Uprising in 1863
49-62

Małgorzata J. Willaume


Instytut Historii UMCS, Lublin

Zygmunt Miłkowski (Teodor Tomasz Jeż) was a gifted writer who struggled actively in fights for independence of Poland. Among others, he took part in the last Polish uprising against Russia in the 19th century. For a short time he was a leader of the Polish armed forces in Rus. After his resignation from the post he was ordered to organize Polish armed forces in Podolia. One of his ideas was so-called Moldavian expedition. This well-known event described by Miłkowski in his memoirs ended with the struggle with Romanian soldiers near Kostangalia (July 15, 1863). Having won the battle, the Poles were trying to cross the Prut river but had to surrender to Romanians. For a long time Miłkowski tried to explain why this plan failed and why his expedition did not succeed.
10.2478/umcshist-2013-0004
- Full text in PDF format

Article 05PL: Polska obecność na uniwersytetach w Wielkiej Brytanii w okresie międzywojennym
EN: The Polish Presence at Universities in Great Britain in the Interwar Period
63-75

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska


Instytut Historii UMCS, Lublin

The first attempts to obtain support for Poland from the British public opinion were related to the period of the First World War. It was when the Polish politicians in London, representing various political views started more effective propaganda actions. After the war, the obligation to promote knowledge about Poland was assumed by the Polish diplomatic missions. Thanks to great effort of Polish diplomats, their personal commitment, fresher initiatives appeared, targeted to remove ignorance concerning Polish affairs, as well as history, culture and science. For this purpose, they organised lectures and readings for the Polish professors in Great Britain. The Polish students were also supported in their activities related to Polish cultural propaganda, however there were not many of them. It was considered that cooperation with the British students, organisations and associations was more important. The creation of Polish language courses for English students at the University of Nottingham and the University of Birmingham was a great success. However, all those activities were limited by financial problems as the well as lack of the Polish Foreign Ministry understanding.
10.2478/umcshist-2013-0005
- Full text in PDF format

Article 06PL: Kryptonim „Naukowiec”. Przyczynek do biografii profesora Zygmunta Mańkowskiego
EN: Under the Codename “Scholar” (Naukowiec). A Contribution to the Biography of the Professor Zygmunt Mańkowski
77-89

Zbigniew Zaporowski


Instytut Historii UMCS, Lublin

Zygmunt Mańkowski (1926–2012), Full Professor, was an eminent historian who spent almost his entire professional career at the Maria Curie-Skłodowska University in Lublin. He specialised in the Second World War with particular emphasis on the German occupation of the Lublin area. The issue of the resistance movement, in particular his studies on the Home Army, made him the object of interests of the Security Service (Służba Bezpieczeństwa). The authorities took a negative approach to his scientific area of research, as the priority was given to the research on communist resistance movement.
Mańkowski was kept under surveillance for eight years (1968–1976). The surveillance process can be divided into several stages. The most important and, at the same time most dangerous one, was the period of the first three years. At that time he had his house bugged, the workplace search was conducted and his correspondence was monitored. All these actions were secret and considered unlawful even in the light of the communist rules. Subsequently, the hostile actions against Mańkowski decreased, but he was still surrounded by secret communist collaborators. During the whole period of his surveillance there were 24 of them. However, his anti-regime activities have never been proven. He remained at the university where he worked for the benefit of science.
10.2478/umcshist-2013-0006
- Full text in PDF format

Article 07PL: Wspomnienie o Mistrzu
EN: The Mention of the Master
91-96

JAN LEWANDOWSKI


Instytut Historii UMCS, Lublin

The author mentions Professor Tadeusz Mencel (1912-1987), the disciple of Adam Skałkowski. Mencel was the expert on the history of the Polish Republic in late eighteenth century and on the Napoleonic era. For many years he had been a professor at the Maria Curie-Skłodowska University in Lublin.
10.2478/umcshist-2013-0007
- Full text in PDF format

Article 08PL: Recenzje. Sprawozdania
EN: Reviews. Reports
97-105

Małgorzata Nossowska, Yulia Oreshina, Małgorzata J. Willaume


Instytut Historii UMCS, Lublin

Michael S. Neiberg, Taniec furii. Wybuch pierwszej wojny światowej oczami Europejczyków, tłum. B. Gutkowska-Nowak, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013, ss. 351

Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town by Rogers Brubaker, Margit Feischmidt, Jon Fox and Liana Grancea. A critical review

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Besarabia. Problem narodowy – Międzynarodowe implikacje”, Kiszyniów–Jassy, 14–16 maja 2012 r.

10.2478/umcshist-2013-0008
- Full text in PDF format

PL: Spis recenzentów współpracujących z czasopismem w 2013 roku.
-

- Full text in PDF format

Volume 66 - 2011

Article 01PL: Józef Skłodowski - nauczyciel, dyrektor i wychowawca w szkołach Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym
EN: Józef Skłodowski - the teacher, headmaster and educator in Polish Kingdom in the uprising period
7-55

Ireneusz Sadurski

The following paper has been written on the basis of both already known scientific descriptions and unknown well-preserved manuscripts found, by the author, in the State Archives in Lublin. It has been dedicated to Józef Skłodowski, an outstanding educator and head-master of a Secondary School in Lublin in the years 1851-62, who built a new school building, employed teachers and equipped it with teaching aids. Skłodowski' s family life, his studies at Philosophy Division of Warsaw University in the years 1826-29 and his participation in November Uprising have been presented. In the years 1832-51 Skłodowski was Physics, Chemistry and Maths teacher in Kielce, Warsaw, Łomża, Łuków and Siedlce. He was the man of great mind, spiritual values and a true patriot, who had a deep love for his country in the period of political opression and Russsification. He had an influence on his granddaughter instilling a love of nature and science in her. In his retirement Sklodowski moved to Jawidz, where he died on 21.08.1882 and was buried on the cemetary in Kijany, near Lublin.
10.2478/v10068-011-0017-6
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Belgijskie przypadki Marii Curie-Skłodowskiej w jej działalności naukowej i humanitarnej
FR: Les liasons belges de Marie Curie-Skłodowska dans l'activité scientifique et l'humanitaire
57-66

Józef Łaptos


Instytut Politologii UP KEN Kraków

Marie Curie-Skłodowska, femme illustre par excellence, autant par ses positions humanitaires et intellectuelles que par ses découvertes scientifiques a fait l'objet de nombreuses biographies. Cette étude jette un regard particulier sur des liens privilégiés et soutenus qui ont existés entre Marie Curie et la Belgique. Trois thèmes y prevalent: ses relations avec la communauté internationale par la voie des Conseils de Physique Solvay, ses contacts avec monde médical belge pendant et après la guerre 1914-18 et enfin ses négociations avec le monde industriel du radium belge et surtout avec l'Union minière du Haut Katanga. L'auteur tente aussi rappeler le climat dans lequel se déroulait la recherche scientifique de haut niveau au début du vingtième siècle.
10.2478/v10068-011-0018-5
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Dla Polski i Francji Maria Curie-Skłodowska w latach I wojny światowej
FR: Pour la Pologne et la France. Marie Curie-Skłodowska au temps de la Ière guerre mondiale
67-77

Wiesław Śladkowski


Instytut Historii UMCS

L'auteur décrit l'activité de Marie Curie-Skłodowska pendant les quatre dures années de la guerre 1914-1918. D'une part il nous a montré la grande action de Mme Curie qui a commencé d'utiliser pratiquement les rayons X sur les champs de batailles. C'est elle qui a initié l'installation de services radiologiques au front militaire. Grâce aux voitures radiologiques, nommées les "petites Curie", on a pu faire centaines d'examens radiologiques en France, ainsi qu'en Belgique. Mme Curie avec sa fille - Irène ont parcouru avec son propre "petite Curie" les places touchées par la tragédie humaine. Pendant la guerre M. Curie-Skłodowska s'est engagée à la cause polonaise. Elle a favorisé la ligne politique de Józef Piłsudski et elle soutenait les démocrates polonais qui vivaient en France.
10.2478/v10068-011-0019-4
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Blaski i cienie popularności (Prasa paryska o Marii Skłodowskiej-Curie)
FR: Les splendeurs et les ombres de la célébrité (Marie Curie-Skłodowska dans la presse parisienne)
79-109

Małgorzata Nossowska


Instytut Historii UMCS

La presse parisienne s'intéressait beaucoup à la vie de Marie Skłodowska-Curie. La femme savante, la femme exceptionelle, la "première": la première femme lauréate de deux prix Nobel, la première femme nommée professeur titulaire à la Sorbonne. Elle a devencé sont époque. La presse assistait Mme Curie pendant toute sa vie, en admirant ses travaux scientifiques et critiquant parfois sa vie privée (surtout la presse d'extrême droite).
10.2478/v10068-011-0020-y
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Amerykańska podróż Mme Curie
EN: Mme Curie two journeys to America
111-118

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska


Instytut Historii UMCS

After the First World War, Maria Sklodowska Curie, had to face the great problem which was lack of money needed for the functioning of the Radium Institute in Paris and the need to obtain radium for further research. Surprisingly, with the help of American journalist Mary Maloney, who undertook to carry out a large fundraiser in the U.S. for the purchase of 1 gram of this element. It was connected with the need of Marie Curie to travel to the U.S. Triumphant voyage of the great scientist was held in 1921 and the culmination of the visit was a symbolic transfer of radium at a ceremony at the White House. The next trip of a great Nobel Prize winner was in 1929, this time she managed to collect enough money to buy radium for the Radium Institute in Warsaw.
10.2478/v10068-011-0021-x
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Maria Skłodowska-Curie a polski projekt "rozbrojenia moralnego" w Lidze Narodów (1931-1933)
FR: Marie Skłodowska-Curie et le project polonais du "désarmement moral" dans la Ligue des Nations (1931-1933)
119-138

Andrzej M. Brzeziński


Instytut Historii UŁ, Łódź

L'auteur souligne que l'activité de M. Skłodowska-Curie dans la Commision Internationale de Coopération Intellectuelle dans les années 1922-1934 fait l'exception dans l'activité non-scientifique de savante. Il décrit les étapes des travaux sur le projet de la convention internationale sur les "désarmement morale", en soulignant le rôle des Polonais, comme K. Lutostański, président de la Commission Polonaise de cette Commission Internationale, ainsi que A. Zaleski, ministre des affaires étrangères en Pologne. Le projet de cette convention est acceptée en 1933. M. Skłodow-ska-Curie, quelques mois avant sa mort en 1934, elle a resigné des travaux dans cette Commision Internationale.
10.2478/v10068-011-0022-9
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Maria Curie-Skłodowska i uniwersytet jej imienia - Lublin, rok 1944
EN: Maria Curie-Skłodowska and the university of her name - Lublin, 1944
139-146

Marcin Kruszyński


IPN, Lublin

Still during the World War II, on 23 October 1944, members of the Polish Committee of National Liberation made the decision of launching a university in Lublin that would be the first such post in "the new Poland". At the same time they had to choose its patron. The article is going to discuss their dispute over the choice, the decision itself as well as the origins and beginnings of the University of Maria Sklodowska-Curie in Lublin.
10.2478/v10068-011-0023-8
- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 01PL: Testament Andrzeja Wolskiego, podsędka ziemskiego chełmskiego, z 1739 roku. Karta z dziejów karier szlacheckich i sarmackich fundacji
EN: The testament of Andrzej Wolski, subjudge of Chełm, from 1739. A page from the history of careers of nobility and Sarmatian foundations
7-23

Wiesław Bondyra


Instytut Historii UMCS, Lublin

Andrzej Wolski (ca. 1680–1744), subjudge of Chełm, came from minor nobility of the Radom county. Thanks to beneficial marriage, economical policy and protection of magnates he managed to make a career as an official and came to considerable fortune. His testament from 1739 mentions his career, family problems, contacts with magnates and nobility. Primarily it concerns his religious foundations, especially the church and Franciscan monastery in Chełm, finished in 1750, already after his death.
10.2478/v10068-012-0008-2
- Full text in PDF format

Article 02PL: Życie codzienne w École normale supérieure w Sèvres na poczatku XX w. (w świetle listów do rodziców Rosy Dufour)
FR: La vie quotidienne à l’École normale supérieure de Sèvres au début du XXe siècle (dans la correspondance de Rosa Dufour)
25-40

Małgorzata Nossowska


Instytut Historii UMCS, Lublin

Cet article présente la vie quotidienne dans l’École normale supérieure de Sèvres au début de XX siècle. Elle a été créée en 1881 (en application de la loi sur l’enseignement secondaire des filles) et destinée à former des professeurs femmes. Elle était installée dans les bâtiments abandonnés de l’ancienne manufacture de Sèvres, assez proche de Paris, pour permettre la venue des meilleurs professeurs parisiens. Très vite les Sévriennes deviennent l’élite du corps d’enseignant féminine comme professeurs au collèges ou au lycées. Rosa Dufour (l’élève de 1909 à 1912) dans sa correspondance racontait sa vie en détail: le passage du concours d’entrée, la vie quotidienne à l’école, les études, la préparation de l’agrégation. Il est très intéressant de connaître la vie à l’école qui était si importante pour la réforme de l’enseignement secondaire des filles en France au début du XXe siècle.
10.2478/v10068-012-0007-3
- Full text in PDF format

Article 03PL: Powiat krasnostawski pod okupacją austriacką w latach 1915–1918 część I
FR: Le district krasnostawski sous l’occupation autrichienne dans les années 1915–1918. (partie I)
41-63

Ryszard Maleszyk


Lublin

L’offensive des armées des Empires centraux en été 1915 a provoqué la perte totale du territoire du Royaume de Pologne appartenant à la Russie et le début d’un nouveau chapitre dans l’histoire du Royaume, c’est-à-dire l’occupation. Parmi les 27 districts qui se sont trouvés sous l’occupation autrichienne, il y avait aussi le district krasnostawski. Cet article présente le déroulement des combats du front menés là-bas en août et au début du septembre 1914 ainsi qu’en juillet 1915 et des pertes qui en ont résulté. Dans la partie suivante, l’article démontre la création et le fonctionnement de l’administration autrichienne d’occupation dans le district krasnostawski et décrit la présence militaire des forces armées et de la gendarmerie, responsables de la protection des intérêts de la monarchie et de l’ordre public sur le territoire occupé.
10.2478/v10068-012-0006-4
- Full text in PDF format

Article 04PL: Powiat krasnostawski pod okupacją austriacką w latach 1915–1918 (część II)
FR: Le district krasnostawski sous l’occupation autrchienne dans les années 1915–1918 (partie II)
65-85

Ryszard Maleszyk


Lublin

L’article démontre les activités économiques et les investissements des autorités autrichiennes pendant l’occupation sur le terrain du district krasnostawski, ainsi que les problèmes de la vie quotidienne de ses habitants. Dans la partie suivante, l’article décrit les institutions de la justice et les questions liées à l’enseignement sur ce terrain. Il décrit aussi, en abrégé, les activités sociales remarquables des habitants des communes, les parties de district qui ont abouti à une action bien organisée de désarmement des Autrichiens et de prise de pouvoir au début du novembre 1918. Par conséquent, cet article peut compléter les connaissances historiques sur la ville de Krasnystaw et le district krasnostawski au temps de la Ière guerre mondiale.
10.2478/v10068-012-0005-5
- Full text in PDF format

Article 05PL: Film historyczny jako „gatunek dwojakiego rodzaju”. Kilka uwag metodologicznych o „(nie)użyteczności” teorii genologicznej w refleksji o filmie historycznym
EN: THE HISTORICAL FILM AS “A DOUBLE-TYPE GENRE” Some Methodological Remarks on the “(Dis)Utility” of Genological Theories in Reflections on the Historical Film
87-113

Piotr Witek


Instytut Historii UMCS, Lublin

Attempts to answer the question (often asked by historians): when does a film become a historical one? – are made by genological theory, derived from classical theory of literature and adapted by media theorists. In the genological media theory there are two model approaches to studies on film genres, which can be interpreted in terms of ideal types: (1) formal-structural and (2) pragmatic. The structural-formalist genre theory, in which genre is thought of as a comparatively stable structure of its constituent typical, formal elements, answers the question about how audiovisual communication becomes a historical film by asserting that this happens when it is a product of a specific kind of film - a fictional (feature) or documentary one – and it deals with a historical theme, which is a genre determinant of the historical film. The pragmatic theory of film genre, in which genre is defined as a cultural construct / social fact relativized each time a specific type of social consciousness, answers the question about how audiovisual communication becomes a historical film by stating that this happens when it is recognized as historical within a specific cultural context. The present analysis leads to the conclusion that discussion on the historicity of the historical film conducted in genological terms is an undertaking which does not offer satisfactory solutions in conceptualization of the historical film. This means that the answer to the question: when does a film becomes a historical one?, which is of interest to visual history, should be sought in a theoretical reference framework other than the filmological genological tradition.
10.2478/v10068-012-0004-6
- Full text in PDF format

Article 06PL: Służba Bezpieczeństwa wobec członków lubelskiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w okresie odwilży popaździernikowej w latach 1956–1958
EN: The attitude of Security Service towards the veterans of Lublin’s Society of Fighters for Freedom and Democracy in the period of Polish Thaw in the years 1956–1958
115-146

Łukasz Bednarski


Instytut Historii UMCS, Lublin

The AK (veteran) societies that were in operation in different organizations of People’s Republic of Poland after 1944 were controlled by security organs. This process lasted until the period of political changes in government that took place in Poland after 1989. The main aim of the Secret Police that operated in PRL was to invigilate, neutralise and, what is more, to divide the veteran entourage. The one and only mass organisation that associated veterans was the Society of Fighters for Freedom and Democracy. The Home Army members constituted a very cohesive group in the Society so that is why, during the period of People’s Republic of Poland, the security organs controlled former soldiers who had belonged to it. Up to 1956 previously mentioned tasks were carried out by the Communist Security Office as well as by the Military Information. These institutions invigilated and repressed the members of anticommunist underground movement.
An ostensible adoption of a positive stance towards Home Army soldiers associated in ZBoWiD by the elite of The Polish United Workers’ Party after the Polish Thaw (after 1956 Home Army soldiers started joining the Society in large numbers) did not change the attitude towards them. It only modified the methods of harassment and invigilation. After the dissolution of the Military Information its duties were passed to Internal Military Service and Security Service. Those institutions invigilated not only the former associates of the Society of Fighters for Freedom and Democracy but also the most prominent activists of underground who belonged to the opposition movement, such as Marian Gołębiewski.
The main aim of this article is to introduce and analyse the operation of communist mechanisms of oppression towards the Society of Fighters for Freedom and Democracy as well as its invigilation of Lublin’s unit and its members by the Security Service of the People’s Republic of Poland. Moreover, I will try to show that the October 1956 did not change the negative attitude towards the former soldiers of anti-communist underground. Since they were included in the amnesty it only altered their situation. The so-called “people power” only intensified the monitoring of Home Army’s entourage gathered in the Society of Fighters for Freedom and Democracy, especially after 1956.
10.2478/v10068-012-0003-7
- Full text in PDF format

Article 07PL: Profesor Jerzy Toeplitz w świetle źródeł IPN
EN: Jerzy Toeplitz in IPN (Nationale Memory Institute) documents
147-157

Dorota Skotarczak


Instytut Historii UAM – Poznań

Jerzy Toeplitz can be found among one of the creators of Polish post-war cinematography. He was rector of Film School in Łódź, the leader of FIAF, “Kino” magazine journalist, and he was also a very influential person. UB (Security Service Office) the beginning was highly interested in his person. It was well known that privately he was not in favour of communism, still he was admired for his competence and international career. Only in the sixties SB (Security Service) started to collect documents discrediting the professor, which also were to indicate his Jewish origins. In 1968 Toeplitz supported students’ postulates and as a result he lost some part of his position. Despite that fact he wasn’t forced to leave and continued his job. Toeplitz’s career is an example of a pragmatic attitude towards socialist reality.
10.2478/v10068-012-0002-8
- Full text in PDF format

Article 08PL: Problem agentury wśród księży katolickich w diecezji lubelskiej na przykładzie agenta ,,Bagińskiego”
EN: The problem of collaboration of Polish priests with Security Service in Lublin’s diocese as exemplified by the agent “Bagiński” case
159-174

Elżbieta Kosobudzka


Instytut Historii UMCS Lublin

In the article I would like to discuss the problem of collaboration of the Catholic priests with the Security Service (Służba Bezpieczeństwa – SB) as is shown by the example of the agent under pseudonym “Bagiński”. It is documented that the Reverend Stanisław Krynicki from diocese of Lublin cooperated with the Voivodeship Office of Public Security (Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – WUBP) in Lublin from 1947 to 1962. The Reverend is an example of a frustrated priest who sought a chance to rise to a higher position in the Catholic Church hierarchy thanks to his cooperation. He was one of the most valuable collaborators and his work was very harmful. Many people suffered because of his actions. Krynicki’s cooperation unveils the mechanism of the destruction of the Catholic Church in Poland by the Security Service of the People’s Republic of Poland (Polska Republika Ludowa – PRL) on the diocese level. The case of the Reverend Stanisław Krynicki enfeebles myths about the heroic role of the Catholic Church in Poland. It proves that during PRL’s period priests not always remained steadfast in their beliefs. There are some undoubted cases of priests’ collaboration which was very dangerous to the functioning of Polish Catholic Church. Such was also the conduct of aforementioned Reverend „Bagiński”. It is heartening that the number of collaborators within the whole diocese was scanty (only about 10%).
10.2478/v10068-012-0001-9
- Full text in PDF format

Volume 65 - 2010

Article 01PL: Próby przywrócenia Kościoła greckokatolickiego w Królestwie Polskim w latach 1875-1915
RU: Попытки восстановления греко-католической Церкви в Царстве Польском в 1875-1905 годах
7-27

Andrzej Szabaciuk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Policja Państwowa wobec ruchu antypaństwowego i dywersyjnego na terenie województwa wołyńskiego w latach 1921-1926
EN: Polish State Police concerning subversive and antistate movement in the Volyn province in 1921-1926
29-51

Oleh Razyhrayev

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Skutki eksperymentów medycznych przeprowadzanych na kobietach i dzieciach w niemieckich obozach koncentracyjnych
EN: Results of medical experiments conducted on women and children in German concentration camps
53-71

Agnieszka Fedorowicz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Geneza i kierunki działalności polskich organizacji pozarządowych w obwodzie brzeskim na Białorusi w latach 1987-2008
EN: Genesis and directions of activity of the Polish nongovernmental organizations in the Brest region in Belarus in 1987-2008
73-93

Hanna Paniszewa

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Powstanie i rozwój NSZZ „Solidarność” na UMCS w latach 1980-1989
EN: The establishment and development of NSZZ „Solidarity” at the Maria Curie-Skłodowska University in 1980-1989
95-116

Magdalena Bielska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Oriana Fallaci wobec problemów współczesnej Europy
EN: Oriana Fallaci and the problems of contemporary Europe
117-139

Marzena Sieńko

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 64 - 2009

Article 01PL: Sprawa polska w latach I wojny światowej i sytuacja międzynarodowa odrodzonej Rzeczpospolitej (1914-1918
FR: La cause polonaise au temps de la Ière Guerre Mondiale et la situation internationale de la Pologne Révivée (1914-1918)
7-15

Wiesław Śladkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Jesień 1918 roku w Europie Środkowo-Wschodniej
FR: L'automne 1918 dans les pays de l'Europe Centrale et de l'Est
16-36

Jan Lewandowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Od Balfoura do Curzona - polityka Wielkiej Brytanii wobec odradzającej się Polski 1918-1920
EN: From Balfour to Curzon. British policy with regard to the case of rebirth of Poland 1918-1920
37-53

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Pisarze rosyjscy o odrodzeniu Polski
EN: Russian writers on Poland's rebirth
54-67

Jan Orłowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Narodziny „siostry-cudzoziemki", czyli o tym, jak Rosa stała się Różyczką (początki działalności Rosy Bailly na rzecz sprawy polskiej w latach I wojny światowej)
FR: La naissance de la „soeur-étrangère": comment Rosa a devenu Petite Rose (les commencements d'activité de Rosa Bailly au profit de la cause polonaise pendant la Ière Guerre Mondiale)
68-83

Małgorzata Nosowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Rapperswilskie inicjatywy niepodległościowe
FR: Les initiatives vers l'indépendance crées à Rapperswil
84-113

Dariusz Małyszek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: "Myśl Niepodległa” o niepodległosci. Publicystyka Andrzeja Niemojewskiego z lat 1917-1919
EN: "Myśl Niepodległa” about independence. Andrzej Niemojewski - political journalism of the years 1917-1919
114-138

Henryk Bałabuch

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Piłsudczycy i narodowcy na Lubelszczyźnie w walce o niepodległość 1914-1918
EN: Piłsudski's supporters and National Democrats in the Lublin region in the struggle for independence 1914-1918
139-155

Mieczysław Ryba

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Legenda Piłsudskiego w kształtowaniu idei niepodległości na przykładzie Lubelszczyzny w czasach II Rzeczypospolitej
EN: Role of the Piłsudski's legend in the shaping of idea of independence as illustrated with an example of the Lublin region during the Second Polish Republic
156-199

Maciej Sobieraj

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 63 - 2008

Article 01PL: Prywatne miasto w Rosji na początku XVIII wieku (na przykładzie miasta Poczep)
RU: Частновладельческий город в России в начале XVIII века (на примере города Почепа)
7-13

Сергей Иванович Михальченко

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Rosja w hiszpańskiej polityce zagranicznej w latach 1808-1820
FR: La Russie dans la politique étrangère d'Espagne dans les années 1808-1820
15-25

Patrycja Jakóbczyk-Adamczyk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Stosunek polskiego emigranta do Irlandczyków i Szkotów na przykładzie listów Leonarda Niedźwiedzkiego z lat 1832-1840
FR: L'opinion d'émigrant polonais par rapport aux Irlandais et aux Ecossais dans la correspondance de Leonard Niedźwiedzki (1832-1840)
27-42

Piotr Cichosz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Lata szkolne, pierwsze utwory poetyckie, udział w organizacjach uczniowskich Gimnazjum Wołyńskiego Karola Sienkiewicza
EN: School years, first poems, and member share in pupil's organizations in Gymnasia of Volyn of Karol Sienkiewicz
43-65

Kamil Kubicki

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Organizacja samorządu ziemskiego szlachty bałtyckiej na terytorium Inflant w latach 1561-1920
DE: Die Organisation der Bodenverwaltung des baltischen Adels im Gebiet des Livlandes in den Jahren 1561-1920
67-78

Andrzej Szabaciuk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Brytyjskie koncepcje rozwiązania problemu przyszłości Polski u schyłku 1917 roku
EN: The British ideas of solving the problem of Poland's future in the end of 1917
79-90

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: „Listy do Polaków” Rosy Bailly jako odbicie losów polskich żołnierzy internowanych we Francji po czerwcu 1940 roku
FR: „Lettres aux Polonais” de Rosa Bailly en tant que reflet des destinées des soldats polonais internés en France après le juin 1940
91-105

Małgorzata Nossowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Region suwalski w wojenno-politycznych stosunkach nazistowskich Niemiec i ZSRR w latach 1939-1941
107-117

Władimir Zalepiejew

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Raport o „strojbatach”
EN: Report on „stroibats"
119-135

Mieczysław Wieliczko

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 62 - 2007

Article 01PL: Powstanie i ustrój Księstwa Warszawskiego (1807-1815)
FR: La création et le régime du Duché de Varsovie
7-34

Marian Kallas

Article 02PL: Francuskie prawo i instytucje ustrojowe w Księstwie Warszawskim.
FR: Le système juridique français dans le Duché de Varsovie
35-52

Grzegorz Smyk

Article 03PL: Rezydenci francuscy w Gdańsku napoleońskim
FR: Les résidents français de Danzig de l'époque napoléonienne
53-68

Władysław Zajewski

Article 04PL: Wojska księcia Józefa Poniatowskiego na Lubelszczyźnie w 1809 roku
FR: L'armée de Jôzef Poniatowski dans la région de Lublin en 1809
69-76

Jan Ziółek

Article 05PL: Greckokatolicka diecezja chełmska w realiach polityczno-ustrojowych Księstwa Warszawskiego
FR: Le diocèse gréco-catholique de Chelm à l'époque du Duché de Varsovie
77-84

Jan Lewandowski

Article 06PL: Juliusz Willaume i Tadeusz Mencel jako badacze dziejów Księstwa Warszawskiego
FR: Juliusz Willaume et Tadeusz Mencel comme chercheurs en histoire de l'époque du Duché de Varsovie
85-90

Wiesław Śladkowski

Article 07PL: Etos rycerski czasów Księstwa Warszawskiego (na podstawie niepublikowanego traktatu A. J. Czartoryskiego)
FR: Ethos chevaleresque des temps du Duché de Varsovie (à la base du traité non-publié A. J. Czartoryski)
91-101

Alina Aleksandrowicz

Article 08PL: Świadomość historyczna w utworach polskich poetów-żołnierzy z lat 1806-1809
FR: La conscience historique dans les oeuvres des soldats-poètes dans les années 1806-1809
103-112

Artur Timofiejew

Article 09PL: „Nil desperandum”. Uwagi Hugona Kołłątaja na temat powstania i perspektyw Księstwa Warszawskiego
FR: "Nil desperandum”. Réflexions de Hugo Kolla_taj sur la création et les perspectives du Duché de Varsovie
113-120

Grzegorz Figiel

Article 10PL: Między epokami. Muzyka w dobie Księstwa Warszawskiego
FR: Entre deux époques. La musique de l'époque du Duché de Varsovie.
121-130

Mieczysława Demska-Trębacz

Article 11PL: Sztuka Księstwa Warszawskiego - epizod czy etap w dziejach sztuki polskiej
FR: Les beaux-arts du Duché de Varsovie - un épisode ou une étape de l'histoire d'art polonais
131-152

Janusz Polaczek

Article 12PL: Setna rocznica powstania Księstwa Warszawskiego pod zaborami w świetle prasy Królestwa Polskiego
FR: Le centième anniversaire du Duché de Varsovie dans la presse du Royaume de Pologne
153-161

Małgorzata Nossowska

Article 13PL: Republika Helwecka - Księstwo Warszawskie. Podobna geneza, różne tradycje
FR: La République Helvetienne - le Duché de Varsovie. Les origines ressemblantes, les traditions différentes
163-172

Piotr Bednarz

Volume 61 - 2006

Article 01PL: William Pitt Młodszy - narodziny polityka
EN: William Pitt Younger - the birth of a politician
9-20

Grzegorz Figiel

Article 02PL: Władysław Kościelski jako Agent Główny Hotelu Lambert w Stambule w latach 1850-1852
FR: Władysław Kościelski en tant qu'agent principal istambuliote de l'Hôtel Lambert dans les années 1850-1852
21-42

Piotr Cichosz

Article 03PL: Bluźnierstwo czy walka polityczna? Dyskusja o wolności słowa wokół Legend Andrzeja Niemojewskiego
EN: Blasphemy or a political fight? Discussion on the freedom of speech concerning „Legends” by Andrzej Niemojewski
43-78

Henryk Bałabuch

Article 04PL: Liga Polska - reminiscencje wydarzeń sprzed lat 120
FR: Réminiscences d'un passé lointain: La Ligue polonaise
79-116

Wiesław Śladkowski

Article 05PL: Trudna neutralność szwajcarskiej prasy okresu I wojny światowej.
FR: Neutralité difficile de la presse suisse dans la période de la première guerre mondiale
117-128

Piotr Bednarz

Article 06PL: „Pionek w rozgrywkach''- kwestia przyszłości Polski w dyskusjach prasy brytyjskiej w kontekście pokoju brzeskiego 1918 roku
EN: "A pawn in the game” - a question of the future of Poland in the discussions in the British press in the context of the Brzesc peace agreement of 1918
129-135

Joanna Złotkffiwicz-Kłębukowska

Article 07PL: Stanisław Patek w Japonii. Z działalności polskiego poselstwa w Tokio w latach 1921-1926
EN: Stanislaw Patek in Japan. From the activity of the Polish diplomatie mission in Tokyo in the years 1921-1926
137-158

Marcin Kruszyński

Article 08PL: Janusza Jędrzejewicza droga do kariery w obozie piłsudczykowskim.
EN: Janusz Jędrzejewicz's way to career in the Piłsudski-ite camp
159-184

Zbigniew Osiński

Article 09PL: Biuro Dokumentów Wojska Polskiego na Obczyźnie w latach 1941-1946
EN: The Documentation Office of the Polish Army in exile in the years 1941-1946
185-200

Mieczysław Wieliczko

Volume 60 - 2005

Article 01PL: Profesor Mieczysław Wieliczko. Sylwetka naukowa historyka
9-14

Tadeusz Radzik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Bibliografia prac dr. hab. Mieczysława Wieliczki, prof. UMCS
15-42

Robert Litwiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Patriotyczne listy biskupa Karola Skórkowskiego z czasów powstania 1830-1831 roku
43-54

Eugeniusz Niebelski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: W niewoli u Szamila
55-62

Wiesław Caban

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Polacy w nurcie przeobrażania kulturowego Kaukazu w XIX i na początku XX wieku
63-376

Andrzej Chodubski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Stefana Żeromskiego kontakty z Ouarville
77-88

Wiesław Śladkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Walka o niepodległość Polski w działalności Związku Polek w Ameryce w latach 1899-1918
89-98

Janusz Szczepański

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Biskup Hermann Wilhelm Berning i kardynał August Hlond a duszpasterstwo mniejszości wyznaniowo-etnicznych
99-108

Zygmunt Zieliński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Wystawa czechosłowacko-polska w Hradcu Kralove w 1933 roku
109-120

Zenon Jasiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 10PL: Losy duchowieństwa polskiego w Białoruskiej SRS po II wojnie światowej - na przykładzie ks. Władysława Mączki (1897-1982)
121-126

Roman Dzwonkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 11PL: Źródła do dziejów Polonii amerykańskiej w zasobie Archiwum Akt Nowych w Warszawie
127-138

Edward Kołodziej

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 12PL: Scenariusze i procedura aneksji przez ZSRR ziem północno-wschodnich II Rzeczypospolitej po 17 września 1939 roku
139-148

Michał Gnatowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 13PL: 0 nieprawidłowościach w polityce władz radzieckich zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR wobec wspólnot wyznaniowych 1939-1941
149-158

Albin Głowacki

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 14PL: Białostocczyzna w radzieckiej polityce okupacyjnej 1939-1944. Zarys problematyki
159-182

Daniel Boćkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 15PL: Internowanie 10. Brygady Kawalerii (zmotoryzowanej) na Węgrzech w 1939 roku
183-192

Jerzy Majka

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 16PL: Obcy wśród swoich: losy gen. dyw. Sławoja Felicjana Składkowskiego w latach 1939-1941
193-208

Marek Sioma

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 17PL: Warunki życia wysiedlonych w dystrykcie lubelskim w latach 1939-1944
209-220

Janusz Kłapeć

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 18PL: Kwestia żydowska i ukraińska w polityce okupanta niemieckiego na Lubelszczyźnie w doniesieniach „Biuletynu Informacyjnego” 1940-1944
221-228

Tadeusz Radzik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 19PL: Śladami polskich dzieci-tułaczy w czasie II wojny światowej
229-244

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 20PL: Z dziejów lewicy polskiej w ZSRR (Polski Komitet Narodowy 1 Centralne Biuro Komunistów Polski)
245-256

Leszek Piątkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 21PL: Straty osobowe archeologii polskiej w czasie II wojny światowej (próba uzupełnień)
257-264

Jan Gurba

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 22PL: Policyjne losy w czasie II wojny światowej. Starszy posterunkowy Policji Państwowej Paweł Nowak
265-278

Robert Litwiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 23PL: Dziennik Hansa Franka i okoliczności jego pozyskania przez Polskę w roku 1947
279-293

Ryszard Kotarba

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 24PL: Między mała a wielką ojczyzna (refleksja historyka)
293-300

Władysław A. Serczyk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 25PL: Miasteczko (osada) i sąsiedztwo na przełomie XIX i XX wieku w Lubelskiem
301-312

Albin Koprukowniak

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 26PL: Gmina Ułęż w podziałach terytorialnych w XIX i XX wieku
313-322

Marek Mądzik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 27PL: Działalność Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem w środowisku młodzieżowym i robotniczym w województwie lubelskim
323-334

Emil Horoch

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 28PL: „Cud” lubelski na łamach prasy
335-352

Mariusz Mazur

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 29PL: Namyślin w powiecie chojeńskim w pierwszych latach powojennych
353-360

Feliks Kiryk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 30PL: I pozostanie w pamięci ludu Podhala
361-370

Antoni Kuczyński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 31PL: Jerzy Rudlicki, konstruktor zapomniany?
371-390

Wojciech Czajka

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 32PL: Wychowawcza działalność Kościoła na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX wieku w ramach stowarzyszeń rzemieślniczych i gospodarczych
391-400

Ks. Edward Walewander

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 33PL: Estońskie drogi do wolności - przez Warszawę
401-407

Jan Lewandowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 34PL: Zamach na marszałka Józefa Piłsudskiego
407-418

Grzegorz Mazur

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 35PL: Polityka administracyjna władz polskich na Ziemiach Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918-1926
419-440

Waldemar Kozyra

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 36PL: Uzbrojenie 1. pułku strzelców podhalańskich w latach 1918-1939
441-450

Andrzej Konstankiewicz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 37PL: Postawa społeczności ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej wobec „wielkiego głodu” na Ukrainie w latach 1932-1933
451-464

Roman Wysocki

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 38PL: Kwestia ukraińska w paryskich „Zeszytach Historycznych"
465-478

Andrzej Stępnik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 39PL: Dwugłos w sprawie zadań i funkcji archiwum uniwersyteckiego
479-501

Anna Łosowska, Janusz Łosowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 59 - 2004

Article 01PL: Polityka księcia Daniela Romanowicza wobec Litwy i Jaćwieży w latach 1245-1264
FR: La politique du prince Daniel Romanowicz à l'égard de la Lituanie et des Iadzvigues dans les années 1245-1264,
7-26

Mariusz Bartnicki

Article 02PL: Wielce Szanowny Panie Redaktorze... („Kurier” i „Ziemia Lubelska” w latach 1906-1907 jako forum polemik Postępowych Demokratów i Narodowej Demokracji)
FR: «Cher Monsieur le rédacteur... » («Kurier» et «Ziemia Lubelska» en tant que tribune des Démocrates Progressistes et du Parti National Démocrate dans les années 1906-1907)
27-36

Małgorzata Nossowska

Article 03PL: Rosja w myśli politycznej Narodowej Demokracji 1887-1915. Zarys problematyki
FR: La Russie et la pensée politique du Parti National-Démocrate de 1887 à 1915. Esquisse du problème
37-52

Janusz Wiśnicki

Article 04PL: Kazimierz Marian Wyszyński jako działacz młodzieżowy, polityk i dyplomata (1890-1935)
FR: Kazimierz Marian Wyszynski — jeune militant, politicien, diplomate (1890-1935)
53-70

Józef Marczuk

Article 05PL: Irlandzka polityka Williama Pitta Młodszego i jej polskie echa
FR: The Irish Policy of William Pitt the Younger and Its Polish Echoes
71-83

Grzegorz Figiel

Article 06PL: Osoba i działalność admirała Johna Fishera w relacji Winstona Churchilla
EN: The Person and Activities of Admiral John Fisher in Winston Churchill' Account
85-100

Wojciech Król

Article 07PL: O użyteczności literatury dla pisania historii
FR: De l'utilité de la littérature pour écrire l'histoire
101-130

Andrzej Radomski

Article 08PL: Od źródła historycznego do tekstu historycznego (czego „źródłem” nie może być 'źródło historyczne'?)
FR: De la source historique au texte historique (de quoi une «source historique» ne peut-elle pas être la «source»?)
131-149

Andrzej Radomski

Volume 58 - 2003

Article 01PL: Uwagi na temat wymowy magicznej średniowiecznych amuletów i ozdób na ziemiach polskich
FR: Remarques sur la fonction magique d'amulettes et de parures païennes sur les territoires polonais au Moyen Age
7-24

Jacek Jaguś

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Gry w szachy i kości jako rozrywki duchowieństwa w średniowiecznej Polsce
FR: Les jeux d'échecs et de dés — distractions du clergé polonais au Moyen Age
25-34

Robert Bubczyk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Postawy polityczne elit w Polsce w pierwszej połowie XV wieku w świetle aktów procesu polsko-krzyżackiego z lat 1422-1423
FR: Les attitudes politiques des élites polonaises dans la Pologne de la première moitié du XVe siècle à la lumière des actes du procès polono-teutonique de 1422-1423
35-58

Dariusz Wróbel

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Zabobon, przesąd, diabły, czarownice i wilkołaki w pamiętnikach polskich z XVI i XVII wieku
FR: Les superstitions, les diables, les sorcières et les loups-garous dans les mémoires polonais des XVe et XVIIe siècles
59-72

Zbigniew Osiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Naczelnicy powiatów guberni lubelskiej w latach 1867-1915. Próba charakterystyki grupy
FR: Les chefs de départements du gouvernement de Lublin dans les années 1867-1915. Tentative de caractérisation du groupe
73-96

Krzysztof Latawiec

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Plany wojenne Austro-Węgier przeciwko Rosji (1881-1914)
FR: Changement des plans de guerre de l'empire austro-hongrois contre la Russie dans les années 1881-1914
97-122

Ryszard Maleszyk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Próba wymiany składu Koła Polskiego w III Dumie Państwowej w 1908 r. Przyczynek do dziejów stosunków Stronnictwa Polityki Realnej i Narodowej Demokracji
FR: Tentative de renouvellement de la composition du «Cercle polonais» au sein de la IIP douma en 1908. Contribution à l'étude de l'histoire des rapports entre le Parti de Politique réelle (SPR) et le Parti National-Démocrate (ND)
123-148

Agnieszka Kidzińska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Przemysł młynarski w województwie lubelskim w latach 1918—1939
FR: L'industrie meunière dans la région de Lublin de 1918 à 1939
149-160

Artur Czuchryta

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Wojewodowie lubelscy wobec życia społeczno-politycznego na Lubelszczyźnie w latach 1926-1939
FR: Les voïvodes lublinois et la vie socio-politique dans la région de Lublin dans les années 1926-1939
161-192

Waldemar Kozyra

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 57 - 2002

Article 01PL: Losy insygniów hetmańskich wywiezionych do Polski przez Pawła Teterę w 1665 roku
FR: Sort des insignes d'hetman emportés par Pawel Tétera lors de son départ en Pologne en 1665
7-36

Mykoła Krykun

- Full text in DJVU PDF format

Article 02PL: Francuska ideologia nacjonalistyczna z przełomu XIX i XX wieku w świetle publicystyki Stanisława Kozickiego
FR: Idéologie nationaliste française vers du XIXe s. et au début du XXe s. à la lumière de l'activité publiciste de Stanislaw Kozicki
37-50

Waldemar Plennikowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Poglądy Feliksa Perlą na kwestię żydowską
FR: Opinions de Feliks Perl sur la question juive
51-78

Adrian Uljasz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Cukrownia i Rafineria „Lublin” w latach 1894-1914
FR: Sucrerie et Raffinerie „Lublin” entre 1894 et 1914
79-120

Henryk Krawiec

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Społeczna działalność lubelskich ziemian w ramach autonomicznego Wydziału Lubelskich Kolonii Letnich 1898-1914
FR: Activité publique des propriétaires fonciers de la région de Lublin dans le cadre de la Section autonome des Colonies de Vacances de Lublin entre 1898 et 1914
121-138

Andrzej Przegaliński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Lublinie w latach 1906-1939
FR: Société Polonaise de Gymnastique „Faucon” ("Sokôl") à Lublin de 1906 à 1939
139-164

Zdzisław Pawluczuk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Zarys działalności Stronnictwa Polityki Realnej podczas I wojny światowej w Królestwie Polskim
FR: Esquisse d'activité du Parti de Politique Réelle pendant la Iere Guerre Mondiale dans le Royaume de Pologne
167-194

Agnieszka Kidzińska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Prasa brytyjska o Polsce w ostatnich miesiącach caratu
FR: Presse britannique au sujet de la Pologne au seuil de la révolution russe de 1917
197-210

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Wpływy Międzynarodówki Chłopskiej na Bałkanach
FR: Influence de l'Internationale Paysanne dans les Balkans
211-226

Henryk Cimek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 10PL: Strajk chłopski w Małopolsce w ocenie rządu i „Gazety Polskiej"
FR: Grève paysanne en Petite Pologne selon l'opinion du gouvernement et de la „Gazette Polonaise"
227-248

Marek Sioma

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 11PL: Janusz Jędrzejewicz o wychowaniu
FR: Opinions de Janusz Jçdrzejewicz sur l'éducation
249-268

Zbigniew Osiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 56 - 2001

Article 01PL: Jane Porter — angielska admiratorka Tadeusza Kościuszki
FR: Jane Porter — admiratrice anglaise de Tadeusz Kosciuszko
7-16

Zofia Gołębiowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: „Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” jako „miejscowa” gazeta Cesarstwa 1838-1861
FR: "Gazette Gouvernementale du Royaume de Pologne” en tant que journal „local” de l'Empire de 1838 à 1861
17-40

Tomasz Demidowicz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Joseph Conrad i początki brytyjskiej krytyki kolonializmu w Kongu
EN: Joseph Conrad and the Early British Critics of Colonialism in the Congo
FR: "Défense de l'existence”. Opinions politiques précoces des partisans de conciliation dans le Royaume de Pologne, publiées dans l'hebdomadaire „Kraj” (1882-1896) à Saint-Pétersbourg
41-54

Henryk Zins

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: „Obrona bytu”. Wczesne poglądy polityczne ugodowców z Królestwa Polskiego w świetle petersburskiego „Kraju” (1882-1896)
FR: "Défense de l'existence”. Opinions politiques précoces des partisans de conciliation dans le Royaume de Pologne, publiées dans l'hebdomadaire „Kraj” (1882-1896) à Saint-Pétersbourg
55-82

Agnieszka Kidzińska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Sytuacja w guberni lubelskiej w latach 1905-1908 w świetle materiałów Urzędu Tymczasowego Generał-Gubernatora Lubelskiego
FR: Situation dans le gouvernement de Lublin dans les années 1905-1908 à la lumière des matériaux de l'office du Gouverneur Général temporaire de la région de Lublin
83-112

Renata Ślusarska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Ewakuacja ludności cywilnej z Lubelszczyzny latem 1915 r.
FR: Évacuation de la population civile de la région de Lublin en été 1915
113-132

Alicja Głaz

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Polscy jeńcy wojenni we Francji podczas I wojny światowej
FR: Prisonniers de guerre polonais en France pendant la Ie guerre mondiale
133-148

Piotr Boroń

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Lubelski Urząd Wojewódzki wobec problemów społeczno-politycznych na Lubelszczyźnie w latach 1919-1926
FR: Office de Voïévodie de Lublin en présence des problèmes socio-politiques dans la région entre 1919 et 1926
149-180

Waldemar Kozyra

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Ze studiów nad stosunkami państwo-kościół w woj. lubelskim w latach 1945-1953
FR: De l'histoire des rapports entre l'État et l'Église dans la voïévodie de Lublin dans les années 1945-1953
181-210

Janusz Stefaniak

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 10PL: Badanie narracji historycznej. Próba konceptualizacji kulturoznawczej
FR: Examen de la narration historique. Essai de conceptualisation de science de la culture
211-233

Andrzej Radomski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 54-55 - 1999-2000

Article 01PL: Legalne i nielegalne kontakty biskupów polskich z Rzymem w czasach Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego
FR: Contacts légaux et illégaux des évêques polonais avec Rome
43-48

Jan Ziółek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 02PL: Mołdawia i Wołoszczyzna po kongresie wiedeńskim (1815-1831)
FR: Moldavie et Valachie après le Congrès de Vienne (1815-1831)
49-54

Małgorzata Willaume

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 03PL: Sprawa polska w myśli politycznej Michała Katkowa
FR: Question polonaise dans la pensée politique de Michał Katkow
55-64

Leszek Piątkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 04PL: Pobór rekruta z Królestwa Polskiego do armii carskiej po upadku powstania styczniowego
FR: Recrutement à l'armée tsarienne dans le Royaume de Pologne après la défaite de l'insurrection de janvier
65-74

Wiesław Caban

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 05PL: Wizje integrującej się Europy w polskiej myśli politycznej okresu zaborów
FR: Visions de l'intégration de l'Europe dans la pensée politique de la période des partages de la Pologne
75-86

Stanisław Michałowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 06PL: Próby reform rosyjskiego systemu prasowego w przededniu rewolucji 1905 roku
FR: Tentatives de réformes du système de presse en Russie à la veille de la révolution de 1905
87-102

Henryk Bałabuch

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 07PL: Polonofilska działalność Laurence Almy Tademy w czasie I wojny światowej
FR: Activité polonophile de Laurence Aima Tadema pendant la Première Guerre mondiale
103-114

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 08PL: Wokół wojennych rozważań o charakterze narodowym Polaków
FR: Autour des considérations sur le caractère national des Polonais pendant la guerre
115-126

Wojciech Wrzesiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 09PL: Obóz niepodległościowy wobec Litwy i Białorusi w czasie I wojny światowej
FR: Attitude du Camp d'Indépendance par rapport à la Lituanie et la Biélorussie pendant la Première Guerre mondiale
127-136

Jan Lewandowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 10PL: Polacy u schyłku II wojny: postawy i przewartościowania
FR: Polonais vers la fin de la Seconde Guerre mondiale: attitudes et revalorisations
137-148

Zygmunt Mańkowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 11PL: Uroczystości akademickie w Zamościu w XVI-XVIII wieku
FR: Solennités académiques à Zamosc au XVI-e et au XVII-e s.
149-158

Henryk Gmiterek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 12PL: Szkoła i wychowanie w Królestwie Polskim w początkach lat trzydziestych XIX stulecia
FR: Ecole et éducation dans le Royaume de Pologne au début des années trente du XlX-e s.
159-186

Karol Poznański

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 13PL: Jak pisać historię chłopów polskich? Uwagi i refleksje Stanisława Eg-berta Koźmiana
FR: Comment écrire l'histoire des paysans polonais? Remarques et réflexions de Stanislaw Egbert Kozmian
187-198

Zofia Gołębiowska

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 14PL: Synteza dziejów polskiego chłopa w Historii chłopów polskich Aleksandra Świętochowskiego
FR: Synthèse de la question paysanne en Pologne dans VHistoire des paysans polonais écrite par Aleksander Swiçtochowski
199-208

Antoni Krawczyk

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 15PL: Stosunek ziemiaństwa Królestwa Polskiego do zarobkowania pozarolniczego i dodatkowego chłopów w okresie pouwłaszczeniowym (1864-1913)
FR: Attitude des propriétaires fonciers dans le Royaume de Pologne envers le travail extra-agricole et supplémentaire des paysans dans la période après l'affranchissement (1864-1913)
209-218

Józef Śmiałowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 16PL: Ludowcy wobec tradycji historycznej (do 1918 roku)
FR: Partis et groupements populaires envers la tradition historique (jusqu'en 1918)
219-226

Alicja Wójcik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 17PL: Władza w myśli politycznej ruchu ludowego (1918-1939)
FR: Autorité dans la pensée politique du mouvement populaire (1918-1939)
227-238

Jan Jachymek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 18PL: Ukraińcy na wyższych uczelniach Lwowa 1923-1926
FR: Ukrainiens dans les écoles supérieures de Lvov (1923-1926)
239-246

Andrzej Pilch

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 19PL: Białorusini w Sejmie RP II kadencji 1928-1930
FR: Biélorusses dans la Diète de la République de Pologne dans la Il-e cadence (1928-1930)
247-260

Zbigniew Zaporowski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 20PL: Władysław Wielhorski jako badacz problematyki litewskiej i białoruskiej
FR: Władysław Wielhorski et ses recherches sur l'ensemble de problèmes lituaniens et biélorusses
261-270

Janusz Wiśnicki

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 21PL: Próby odbudowy łemkowskich tradycji kulturowych na Podkarpaciu
FR: Tentatives de reconstruction des traditions culturelles des Lemkowie dans la région subcarpatique
271-282

Janusz Albin

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 22PL: Antysemityzm na łamach prasy polskiej po 1989 roku
FR: Antisémitisme sur les colonnes de la presse polonaise après 1989
283-296

Włodzimierz Mich

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 23PL: Działalność organizacji polskich w Pradze na przełomie XIX i XX wieku
FR: Activité des organisations polonaises à Prague vers la fin du XlX-e s. et au début du XX-e s.
297-316

Zenon Jasiński

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 24PL: Köbánya; chłopska, robotnicza, polska dzielnica Budapesztu na przełomie XIX-XX wieku
FR: Köbánya — quartier de Budapest habité par les paysans et les ouvriers polonais vers la fin du XlX-e et au début du XX-e s.
317-328

Mieczysław Wieliczko

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 25PL: Harcerstwo polskie w Austrii w latach 1915-1939
FR: Scoutisme polonais en Autriche de 1915 à 1939
329-336

Władysław S. Kucharski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 26PL: Z badań nad problemami życia religijnego Polaków w Niemczech w latach międzywojennych
FR: Recherches sur les problèmes de la vie religieuse des Polonais en Allemagne dans les années d'entre deux guerres
337-348

Henryk Chałupczak

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 27PL: Kazimiery Iłłakowiczówny kontakty z Polonią węgierską
FR: Contacts de Kazimiera Iłłakowiczówna avec les Polonais résidant en Hongrie
349-360

Urszula Kaczmarek

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 28PL: Geneza i powstanie Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii
FR: Genèse et formation de la Fédération Polonaise en Grande-Bretagne
361-368

Tadeusz Radzik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 29PL: Odrodzenie Związku Harcerstwa Polskiego w latach dziewięćdziesiątych w Danii
FR: Renaissance de l'Union des Eclaireurs Polonais au Danemark dans les années quatre-vingt-dix
369-380

Edward Olszewski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 30PL: Wyposażenie domów mieszczan Staszowa w pierwszej połowie XIX wieku
FR: Equipement des maisons des bourgeois à Staszow dans la première moitié du XlX-e s.
381-388

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 31PL: Z dziejów hrubieszowskich zakładów dobroczynnych w XIX stuleciu
FR: Histoire des établissements de bienfaisance à Hrubieszow au XlX-e s.
389-398

Marek Mądzik

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 32PL: Przemysł drzewny na Lubelszczyźnie w latach 1864-1914
FR: Industrie de bois dans la région de Lublin de 1864 à 1914
399-410

Bronisław Mikulec

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 33PL: Narodziny Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego w 1874 roku
FR: Formation de la Société Médicale de Lublin en 1874
411-432

Stanisław Wiśniewski

- Full text in SWF DJVU PDF format

Article 34PL: Grupa kierownicza Obozu Zjednoczenia Narodowego na Lubelszczyźnie
FR: Groupe de dirigeants du Camp d'Unité Nationale dans la région de Lublin
433-439

Emil Horoch

- Full text in SWF DJVU PDF format

Volume 52-53 - 1997-1998

Article 01PL: Sarmacka księżniczka z miejscowości Gordeevka na Ukrainie
FR: Princesse sarmate de la localité Gordeevka en Ukraine
9-28

Zofia S. Berezanskaja, Andrzej Kokowski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Charakterystyka współrządów Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława II Jagiełły w Polsce
FR: Caractéristique du règne commun de Hedwige d'Anjou et de Ladislas II Jagellon de Pologne
29-52

Robert Bubczyk

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Współistnienie grup etnicznych na Rusi Czerwonej w XV-XVI wieku na przykładzie stosunku do społeczności wołoskich
FR: Coexistence des groupes ethniques en Russie Rouge aux XVe et XVIe s. à l'exemple de leur rapport aux communautés valaques
53-66

Grzegorz Jawor

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Obyczaje i obrzędy religijne Rosjan w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII wieku w opisach cudzoziemców
FR: Moeurs et cérémonies religieuses des Russes dans la deuxième moitié du XVIe s. et au début du XVIIe s. selon les descriptions des étrangers
67-82

Mariusz Ausz

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Ewenement historyczny i kulturowy ekspedycji Lewisa i Clarka dla eksploracji Luizjany (1803-1806)
FR: The Historic and Cultural Signifîcance of the Lewis and Clark Expédition for the Exploration of the Louisiana Territory (1803-1806)
83-98

Małgorzata Siwek

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Postawa społeczeństwa guberni grodzieńskiej wobec powstania styczniowego
FR: Attitude de la société de la province de Grodno envers l'insurrection de janvier 1863
99-114

Dariusz Tarasiuk

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Komitet Wsparć Weteranów 1863 roku w Lublinie
FR: Comité de Soutien aux Vétérans de 1863 à Lublin
115-128

Andrzej Kaproń

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Walory źródłowe Komedii ludzkiej Honoriusza Balzaka
FR: Valeurs de source de la „Comédie humaine” de Honoré de Balzac
129-148

Andrzej Pytlak

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Problematyka francuska na łamach „Ateneum” (1876-1901)
FR: Problématique française dans les colonnes du périodique „Ateneum” (1876-1901)
149-162

Małgorzata Nossowska

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Przegląd publicystyki Szymona Askenazego do 1914 roku
FR: Revue des publications de Szymon Askenazy jusqu'en 1914
163-176

Marek Bucior

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Cenzura a rusyfikacja. Tożsamość czy podobieństwo celów i metod? (Uwagi na przykładzie polskiej prasy prowincjonalnej końca XIX wieku)
FR: Censure et russification. Identité ou ressemblance des buts et des méthodes?
177-199

Henryk Bałabuch

- Full text in DJVU format

Article 12PL: U źródeł systemu totalitarnego w Rosji. Z początków współpracy Ple-chanowa z Leninem
FR: Aux sources du système totalitaire en Russie. Des débuts de la collaboration de Plekhanov avec Lénine
201-224

Anna Maria Kulczycka

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Cecil Rhodes i powstanie Protektoratu Beczuany w 1885 roku
FR: Cecil Rhodes and the Création of the Bechuanaland Protectorate in 1885
225-238

Henryk Zins

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Izaak Schapera, Lud Tswany a brytyjska antropologia społeczna
EN: Isaac Schapera, The Tswana and British Social Anthropology
239-250

Henryk Zins

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej na Lubelszczyźnie
FR: Cimetières militaires de l'époque de la Ie Guerre mondiale dans la région de Lublin
251-270

Ryszard Maleszyk

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Warszawa u schyłku zaboru rosyjskiego w oczach szwajcarskiego korespondenta „Le Temps” (kwiecień 1915 r.)
FR: Varsovie vers la fin de l'occupation russe aux yeux d'un correspondant suisse du périodique „Le Temps” (avril 1915)
271-287

Piotr Bednarz

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Reakcje prasy brytyjskiej na akt 5 listopada 1916 roku
FR: Les réactions de la presse britannique à un acte du 5 novembre 1916
289-300

Joanna Złotkiewicz-Kłębukowska

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Życie teatralne ludności żydowskiej na Lubelszczyźnie w latach pierwszej wojny światowej
FR: Vie théâtrale de la population juive dans la région de Lublin dans les années de la Ie Guerre mondiale
301-328

Konrad Zieliński

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Działalność księcia Michała Tyszkiewicza we Francji (w kontekście jego dążeń zmierzających do uznania dyplomatycznego Ukrainy)
FR: Les activités du comte Mykhailo Tyszkiewicz en France (dans le contexte des actions pour obtenir la reconnaissance diplomatique de l'Etat Ukrainien)
329-352

Gustave Cvengroś

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Lubelskie Służby Bezpieczeństwa Publicznego w okresie listopad 1918 - lipiec 1919 roku
FR: Services de Sécurité Publique de Lublin dans la période de novembre 1918 à juillet 1919
353-380

Robert Litwiński

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Polityka zagraniczna Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1918-1923
FR: Politique étrangère de la République Populaire d'Ukraine Occidentale entre 1918 et 1923
381-410

Jarosław Nieścioruk

- Full text in DJVU format

Article 22PL: Przemysł cukrowniczy w województwie lubelskim w latach 1918-1939
FR: Industrie sucrière dans la voïévodie de Lublin de 1918 à 1939
411-432

Artur Czuchryta

- Full text in DJVU format

Article 23PL: Jedni głosują, a drudzy obliczają głosy (wybory do Sejmu Ustawodawczego RP w 1947 r.)
FR: Les uns votent, les autres comptent les votes (élections à la Diète Législative de la République de Pologne en 1947)
433-482

Janusz Wrona

- Full text in DJVU format

Article 24PL: Ideologia w obowiązkach nauczycieli szkół podstawowych w Polsce w latach 1944-1956
FR: Idéologie dans les devoirs des instituteurs d'écoles primaires en Pologne des années 1944-1956
483-499

Zbigniew Osiński

- Full text in DJVU format

Volume 51 - 1996

Article 01PL: Zygmunt Mańkowski, badacz nowożytnych i najnowszych dziejów Polski
FR: Zygmunt Mańkowski, chercheur en histoire de la Pologne modernę etcontemporaine
1-1

Janusz Wrona

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Bibliografia prac Profesora Zygmunta Mańkowskiego
FR: Repertoire des ouvrages du Professeur Zygmunt Mańkowski
9-9

Zbigniew Zaporowski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Rozprawy doktorskie wykonane pod kierunkiem Profesora Zygmunta Mańkowskiego
FR: Theses de doctorat preparees sous la direction du Professeur Zygmunt Mańkowski
22-22

Zbigniew Zaporowski

- Full text in DJVU format

Article 03PL: „»Nowa« Archeologia"
FR: „»Nouvelle« archeologie"
23-23

Jan Gurba

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Uroczystości patriotyczne na Wawelu w latach Rzeczypospolitej Krakowskiej i w dobie autonomii galicyjskiej
FR: Celebrations patriotiques a Wawel a Pćpoque de la Republique de Cracovie et en Galicie autonome
31-42

Józef Buszko

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Krakowskie cukiernie i kawiarnie w XIX wieku
FR: Les cafes et les salons de the de Cracovie
43-62

Irena Homola-Skąpska

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Idee federacyjne Kazimierza Gregorowicza
FR: Kazimierz Gregorowicz et son idee du federalisme
63-63

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Łańcut w Galicji przedautonomicznej
FR: Lancut en Galicie d'avant l'autonomie
75-84

Władysław Ćwik

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Miasta powiatowe byłej Galicji w II RP. Studium Oświęcimia i Grybowa
FR: Les chefs-lieux de districts (powiat) en Galicie sous la Il-e République Polonaise. Etude sur Oswięcim et Grybów
85-100

Andrzej Pankowicz

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Uwłaszczenie chłopów w dobrach Miłanów w powiecie radzyńskim w 1864 roku
FR: L'attribution des terres aux paysans dans la propriété de Milanôw, district Radzy ri, en 1864
101-116

Albin Koprukowniak

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Chłopi inteligenci, publicyści i profesorowie o swoich sprawach i Polski
FR: Paysans-intellectuels Journalistes et savants sur eux-mêmes et sur la Pologne
117-132

Helena Brodowska-Kubicz

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Intelektualiści europejscy na uchodźstwie i politycznej emigracji w pierwszej połowie XX wieku
FR: Les intellectuels européens en émigration dans la première moitié du XX-e siècle
133-142

Czesław Madajczyk

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Lubelska organizacja Komunistycznej Partii Robotniczej Polski wobec wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku
FR: Organisation lublinienne du Parti Ouvrier Communiste face à la guerre polono-bolchevique de 1920
143-148

Emil Horoch

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Z działalności premiera Władysława Sikorskiego (grudzień 1922 - maj 1923)
FR: Sur certaines activités du premier ministre Wladystew Sikorski (décembre 1922-mai 1923)
149-160

Zbigniew Zaporowski

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Polskie ultimatum do Litwy w 1938 roku
FR: Ultimatum polonais adressé à la Lituanie en 1938
161-172

Marian Zgórniak

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Zarząd Cywilny 14 Armii Wehrmachtu (26 sierpnia -10 października 1939 r.)
FR: Commandement civil de la 14-e Armée de la Wehrmacht (du 26 août au 10 octobre 1939)
173-188

Mieczysław Wieliczko

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Polacy - Ukraińcy 1939-1948
FR: La Pologne et la politique de Moscou dans les années 1939-1941. Faits, opinions, hypothèses et interrogations
209-216

Ryszard Torzecki

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Holocaust a język historyka
FR: Les Polonais et les Ukrainiens entre 1939 et 1948
217-232

Jerzy Topolski

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Konspiracja narodowa w Wielkopolsce w latach 1939-1945
FR: Résistance nationaliste dans la région de la Grande Pologne dans les années 1939-1945
233-248

Czesław Łuczak

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Prasa niemiecka w okupowanej Polsce (1939-1945). Propaganda hitlerowska wobec Generalnego Gubernatorstwa
DE: Die deutsche Presse im besetzten Polen 1939-1945. Die Hitlerpropaganda gegenüber dem Generalgouvernement
249-270

Piotr Kołtunowski

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Polska Ludowa — ideał państwa ruchu ludowego
FR: La Pologne Populaire - idéal de l'Etat issu du mouvement populaire
271-286

Jan Jachymek

- Full text in DJVU format

Article 22PL: Oświata i kultura w działalności Związku Młodzieży Wiejskiej w województwie lubelskim w latach 1956-1976
FR: L'éducation et la culture dans les activités de l'Association de la Jeunesse Paysanne dans la voïvodie de Lublin dans les années 1956-1976
287-299

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Volume 50 - 1995

Article 01PL: Volumen L - od nauk filozoficznych i humanistycznych do historii
FR: Volume L - Dès sciences philosophiques et humaines à l'histoire
1-10

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Bibliografia prac historycznych wydanych w 50 tomach „Annales UMCS", sectio F w latach 1946-1995
FR: La bibliographie des traveaux historiques publiés dans les 50 volumes d`Annales UMCS", sectio F dans les années 1946-1995
11-30

Henryk Balabuch

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Retiarii - elementy morskie w rzymskich amfiteatrach?
FR: Les rétiaires - ornements marins dans les cirques romains?
31-44

Dariusz Słapek

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Zagadka tessarakontery Ptolemeusza IV. Czterdzieści rzędów wioseł czy wioślarzy?
FR: L'énigme de la galère de Ptolémée IV. Quarante rameurs ou quarante rangs d'avirons?
45-68

Stanisław Ducin

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Formowanie się wczesnośredniowiecznego osadnictwa Polski środkowowschodniej
FR: Colonisation de la Pologne du centre-est à l'époque du haut moyen âge
67-88

Jan Gurba, Ewa Banasiewicz, Marek Florek, Stanisław Golub, Andrzej Rozwałka

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Postawa miast Korony wobec planów sukcesyjnych Władysława Jagiełły
FR: L'attitude des villes du Royaume de Pologne vis-à-vis de la politique dynastique deLadislas Jagellon
89-90

Bożena Nowak

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Czechy wobec starań Habsburgów o koronę polską w drugiej połowie XVI wieku
FR: La Bohème face aux ambitions de la maison de Habsbourg de revêtir la couronne polonaise au XVI-e siècle
91-102

Henryk Gmiterek

- Full text in DJVU format

Article 08PL: „Koneksje Stuart - Sobieski.” Rzeczywista polityka dynastyczna czy mezalians dyplomatyczny?
DE: Die „Stuart - Sobieski - Connection”.Dynastische Realpolitik oder diplomatische Mesalliance?
103-120

Gernot O. Gurtler

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Społeczeństwo i gospodarka Tomaszowa Lubelskiego pod panowaniem Austrii (1772-1809)
FR: La population et la vie économique de Tomaszôw Lubelski sous le règne autrichien
121-132

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Reforma czy odnowa? Wpływy prawodawstwa napoleońskiego na społeczeństwo prowincjonalne Departamentu Lubelskiego
EN: Reform of Renewal? The Impact of the Napoleonic State on the Provincial Society of the Department Lubelski
133-156

Christopher Blackburn

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Studia Polaków we Francji od końca XVIII w. do 1830 r.
FR: Les études des Polonais en France dès la fin du XVIII-e siècle jusqu'à 1830
157-182

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Zatrudnienie obcych poddanych przed pierwszą wojną światową w guberni lubelskiej
FR: La main d'oeuvre étrangère dans le district de Lublin avant la Première Guerre mondiale
183-204

Albin Koprukowniak

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Cecil J. Rhodes w opiniach historyków
FR: Cecil J. Rhodes dans les opinions des historiens
205-218

Henryk Zins

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Sprawa ukraińska jako element walki politycznej między konserwatystami a narodową demokracją w Galicji przed I wojną światową
FR: Le problème d'Ukraine en tant qu'élément de la lutte politique entre les conservatistes et les Démocrates Nationaux en Galicie avant la Première Guerre mondiale
219-233

Janusz Wiśnicki

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Polskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny i Centralny Komitet Obywatelski w Mińsku. Próba zjednoczenia organizacji na przełomie 1917/1918 r.
FR: L'Association d'Aide aux Victimes de la Guerre et le Comité Central Civique de Minsk. Tentatives d'unifier les organisations en 1917-1918
235-257

Marek Mądzik

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Udział Polski w pracach Międzynarodowego Instytutu Współpracy Umysłowej wiatach 1922-1939
FR: Participation de la Pologne dans les travaux de l'Institut International de la Coopération Intellectuelle dans les années 1922-1939
259-272

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Więzi ekonomiczne między Polonią amerykańską a Polską wiatach 1918-1939
EN: Economie Links Between the Polish Ethnie Group in the U. S. and Poland 1918-1939
273-285

Tadeusz Radzik

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Wojenna organizacja gospodarki w Zachodnim Zagłębiu Naftowym w latach 1939-1945
FR: L'organisation économique de la Zone Occidentale d'Extraction du Pétrole pendant la guerre 1939-1945
285-309

Mieczysław Wieliczko

- Full text in DJVU format

Volume 49 - 1994

Article 01PL: Die Geheimnisse des griechischen Pentathlons
DE: Die Geheimnisse des griechischen Pentathlons
FR: Les mystères du pentathlon grec
27-38

Egon Maróti

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Udział gladiatorów w oddziałach zbrojnych Katyliny
FR: Participation des gladiateurs aux troupes armées de Catilina
39-52

Dariusz Słapek

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Stanowisko senatu wobec konfliktu Pompejusza z Cezarem (1 marca - 1 grudnia 50 r. p.n.e.)
FR: La position du sénat face au conflit de Pompée avec César (1-er mars - 1-er décembre 50 av. J.-C.)
53-70

Norbert Rogosz

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Wzorowa posiadłość Marka Seiusa i opłacalność rolnictwa w Italii w I w. p.n.e.
FR: Domaine exemplaire de Marcus Seius et rentabilité de l'agriculture en Italie au 1er s. av. J.-C
71-80

Jerzy Kolendo

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Auspicja w myśli filozoficznej i działalności politycznej Marka Tulliusza Cycerona
FR: Les auspicia dans la pensée philosophique et dans l'activité politique de Marcus Tullius Cicero
81-96

Henryk Kowalski

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Marek Tulliusz Cyceron a sztuka grecka
FR: Marcus Tullius Cicero et l'art grec
97-114

Elżbieta Mazurkiewicz-Woźniak

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Ideologia imperialna mennictwa Nerwy
FR: L'idéologie impériale du monnayage de Nerva
115-126

Lesław Morawiecki

- Full text in DJVU format

Article 08PL: „Dobrzy i źli cesarze” w opiniach późnych autorów łacińskich
FR: Les «empereurs bons et mauvais» selon des auteurs latins tardifs
127-138

Tadeusz Kotula

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Rozprawa Jana Zamoyskiego o senacie rzymskim
FR: La dissertation de Jan Zamoyski sur le sénat romain
139-158

Marek Kuryłowicz

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Destillatio me tenet Choroby weneryczne w starożytnych Pompejach?
FR: Destillatio me tenet Maladies vénériennes dans la Pompéi ancienne?
159-164

Wiesław Suder

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Typologia statków wykorzystanych do transportu morskiego wojsk w trakcie drugiej wojny domowej w Rzymie
FR: Typologie des navires utilisés pour le transport des armées au cours de la deuxième guerre civile à Rome
165-178

Stanisław Ducin

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Trapy rzymskich statków handlowych zawieszone pod dolonem (okres cesarstwa)
FR: Les échelles de coupée suspendues sous le dolon, utilisées sur les bateaux de commerce romains (époque impériale)
179-198

Juliusz Jundziłł

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Classis Britannica
FR: Classis Britannica
199-208

Wiesław Kaczanowicz

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Sztuka dowodzenia w armii partyjskiej
FR: L'art de commander dans l'armée parthe
209-220

Józef Wolski

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Charakter kontaktów imperium rzymskiego z barbaricum środkowoeuropejskim
FR: La nature des contacts de l'Empire romain avec le barbaricum en Europe du Centre-Est
221-234

Eugeniusz Konik

- Full text in DJVU format

Article 16PL: „Scytyjska” zawieszka z Hrebennego
FR: Le pendentif „scythe” de Hrebenne
235-241

Jan Gurba, Anna Zakościelna

- Full text in DJVU format

Volume 48 - 1993

Article 01PL: Stefan Kieniewicz jako wydawca źródeł do dziejów powstania styczniowego
1-6

Wiktoria Śliwowska

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Wpływ wydarzeń 1863 r. na gospodarkę Królestwa Polskiego
7-18

Wiesław Caban

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Świadomość chłopów pokolenia powstania styczniowego
19-28

Helena Brodowska

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Kościół ery popowstaniowej wobec nowych problemów
29-40

Zygmunt Zieliński

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Kwestia polska w publicystyce rosyjskiej doby powstania styczniowego
41-58

Leszek Piątkowski

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Szwajcaria wobec powstania styczniowego
59-64

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Ekspedytura warszawska w powstaniu styczniowym w świetle akt z procesu Romualda Traugutta
65-74

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Tadeusz Mencel — historyk powstania styczniowego w Lubelskiem i na Podlasiu
75-86

Albin Koprukowniak

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Rady powiatowe w guberni lubelskiej w latach 1861-1863
87-98

Tomasz Demidowicz

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Powstańcze epizody w biografiach przemysłowców lubelskich
99-108

Bronisław Mikulec

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Zamojszczyzna w powstaniu styczniowym
109-122

Gertruda Sowińska

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Ludność żydowska południowego Podlasia wobec powstania styczniowego
123-136

Henryk Mierzwiński

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Narastanie świadomości narodowej w Lubelskiem w latach 1864-1917 w świetle akt Kancelarii Gubernatora Lubelskiego
137-160

Józef Tomczyk

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Uczestnicy spisków i walk niepodległościowych lat 1833-1855 w powstaniu styczniowym
161-190

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Udział młodzieży i dzieci w powstaniu styczniowym
191-202

Wiktoria Śliwowska, Zofia Strzyżewska

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Polacy w Meksyku 1863-1876. Ze studiów nad losami uczestników powstania styczniowego
203-224

Mariusz Kulczykowski

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Bracia Żulińscy — powstańcze losy, doświadczenia, tradycje
225-242

Halina Florkowska-Franćić

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Leon Frankowski w świetle nowych badań
243-262

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Marcin Borelowski „Lelewel"
263-270

Krzysztof Dunin-Wąsowicz

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Karol Krysiński — bohater czy zdrajca
271-280

Eugeniusz Niebelski

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Kampania letnia gen. Heydenreicha-Kruka
281-304

Zdzisław Bieleń

- Full text in DJVU format

Volume 46-47 - 1991-1992

Article 01PL: Nowe znalezisko miecza lateńskiego z Galicji Wschodniej
FR: Une nouvelle trouvaille de l'épée de La Tène en Galicie orientale
1-16

Andrzej Kokowski, Vitalij Konoplja

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Wyniki badań powierzchniowych nad środkową Karasiówką w północnej części Kotliny Sandomierskiej
FR: Résultats des recherches de surface sur la Karasiowka moyenne dans la partie nord de la Cuvette de Sandomir
17-58

Jerzy Libera, Anna Zakościelna, Józef Superson

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Kilka uwag w sprawie rzymskiej floty wojennej
FR: Les débuts de la flotte de guerre romaine
59-70

Urszula Artemiuk

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Spartakus i morze
FR: Spartacus et la mer
71-90

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Największa galera antyku? Wymiary i kształt kadłuba
FR: La plus grande galère de l'antiquité? Dimensions et forme de la coque
91-102

Stanisław Ducin

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Zarys grup etnograficznych w Polsce
FR: Un aperçu des groupes ethniques en Pologne
103-132

Janusz Kamocki

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Starostowie chełmscy w XVI wieku. Charakterystyka grupy
FR: Les starostes de Chelm au XVIe s. — portrait du groupe
133-155

Wiesław Bondyra

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Książka w pracach naukowych kilku historyków polskich XVII wieku
FR: Le livre dans les travaux scientifiques de quelques historiens polonais du XVIIe s
157-190

Antoni Krawczyk

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Angielskie wzorce i inspiracje w życiu dworu puławskiego na przełomie XVIII i XIX wieku
FR: Modèles et inspirations anglais dans la vie de la cour de Pulawy à la charnière des XVIIIe et XIXe siècles
191-228

Zofia Gołębiowska

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Carska polityka ustępstw wobec społeczeństwa Królestwa Polskiego w okresie odwilży posewastopolskiej (1856-1860/1861)
FR: La politique tsariste de concessions envers la société du Royaume de Pologne à l'époque d'après-Sebastopol (1856-1860/1861)
229-260

Tomasz Demidowicz

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Wizja historiozoficzna Józefa Supińskiego
FR: Vision historiosophique de Jozef Supinski
261-284

Zdzisław Szymański

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Przemysł cukrowniczy na Lubelszczyźnie w latach 1864-1914
FR: L'industrie sucrière de la région de Lublin dans les années 1864-1914
285-308

Bronisław Mikulec

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Zmiany w strukturze narodowościowej i wyznaniowej ludności Lubelszczyzny w czasie I wojny światowej
FR: Changements dans la structure ethnique et confessionnelle de la population de la région de Lublin à l'époque de la Iere guerre mondiale
309-342

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Struktura organizacyjna i początki działalności Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w Rosji w 1915 r.
FR: La structure et les débuts de l'activité du Comité Civique Central du Royaume de Pologne en Russie en 1915
343-368

Mariusz Korzeniowski

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Udział Polski w pracach Union Academique Internationale (1919-1939)
FR: Participation de la Pologne aux activités de l'Union Académique Internationale (1919-1939)
369-386

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Adaptacja państwa w myśli politycznej polskiego ruchu konserwatywnego
FR: Adaptation de l'Etat dans la pensée politique du mouvement conservateur polonais
387-408

Włodzimierz Mich

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Polska Partia Socjalistyczna w systemie politycznym II Rzeczypospolitej
FR: Le Parti Socialiste Polonais dans le système politique de l'entre-deux-guerres
409-426

Stanisław Michałowski

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Walka Stalina z Trockim w świetle publicystyki polskiej lat 1924-1928
FR: La lutte de Staline contre Trotski vue à travers la presse polonaise des années 1924-1928
427-450

Leszek Piątkowski

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy w okręgu chełmskim w latach 1924-1938 (główne problemy)
FR: Le Parti Communiste de l'Ukraine de l'Ouest — circonscription de Chełm
451-470

Emil Horoch

- Full text in DJVU format

Article 20PL: O inwigilacji przez czechosłowackie urzędy Wincentego Witosa w czasie jego pobytu w Czechosłowacji (1935-1939)
FR: A propos de l'observation policière de Wincenty Witos durant son exil en Tchécoslovaquie (1935-1939)
471-484

Miloś Trapl

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Zniszczenia i straty polskich archiwów państwowych podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej w Polsce
FR: Dégâts et pertes dans les archives nationales polonaises durant la IIe guerre mondiale et l'occupation allemande de la Pologne
485-498

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 22PL: Willy Brandt i współczesna socjaldemokracja
FR: Willy Brandt et la social-démocratie contemporaine
499-512

Edward Olszewski

- Full text in DJVU format

Article 23PL: Stosunki polsko-francuskie (czerwiec-październik 1940 r.). Problem polskiej reprezentacji we Francji po wyjeździe władz RP
FR: Relations diplomatiques polono-françaises (juin 1940-octobre 1940). Représentation des intérêts polonais dans l'Etat français après le départ de la France en Angleterre du gouvernement polonais à l'émigration (1940)
513-532

Waldemar Paruch

- Full text in DJVU format

Volume 45 - 1990

Article 01PL: O roli teorii w historii gospodarczej
FR: L'importance d'une théorie dans l'histoire économique
1-34

Jerzy Topolski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Badania nad początkami i rozwojem średniowiecznej sieci parafialnej na ziemiach polskich
FR: L'origine et l'expansion du réseau paroissial en Pologne au Moyen-Age
35-42

Eugeniusz Wiśniowski

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Stemma codicum — tradycja i nowoczesność
FR: Stemma codicum — la genèse et l'emploi moderne de la méthode
57-66

Piotr Dymmel

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Zanik napływu dirhemów na ziemie Polski i Połabian w czasach Wikingów
EN: The Cessation of Viking-Age Dirham Imports into Poland and Polabia
67-78

Thomas S. Noonan

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Pons mercati, gradus lignet, stepen i inne. Uwagi o znaku władzy i prawa słowiańskich miejsc wiecowych
FR: Pons mercati, gradus lignei, stepen et les autres. Les remarques sur un signe du pouvoir et du droit des lieux de rassemblement slaves
79-90

Jacek Banaszkiewicz

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Kiedy książę Bolesław Krzywousty stał się lennikiem księcia czeskiego w ziemi kłodzkiej? (Przyczynek do krytyki Kroniki Czechów Kostuasa)
DE: Herzogs von Böhmen aus dem Lande Glatz (Klodzko) wurde?
91-98

Gerard Labuda

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Początki i rozpowszechnienie formuły epigraficznej In gnmio Madts residet Sapientia Patris
FR: Origines et succès d'une formule épigraphique In gremio Matriê residet Sapientia Patrie
99-107

Robert Favreau

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Nobilitacja i indygenat w szlacheckiej Rzeczypospolitej
FR: L'anoblissement et l'indigénat en Pologne nobiliaire
355-364

Jerzy Michta

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Indygeni Sejmu Czteroletniego
FR: L'indigénat à l'époque de la Diète de Quatre Ans
365-376

Bartłomiej Szyndler

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Drukarnia „Fortecy Najświętszej Maryi Panny” w Berdyczowie (1758-1844)
FR: L'imprimerie de la „Forteresse de Sainte Vierge” à Berdyczów (1758-1844)
377-390

Jerzy Plis

- Full text in DJVU format

Article 11PL: „Ocalić przeszłości pamiątki”. Prenumeratorzy piśmiennictwa historycznego w pierwszej połowie XIX wieku
FR: "Sauver le passé”. Les abonnés de la littérature historique éditée dans le Royaume de Pologne dans la Ièr€ moitié du XIX* s
391-414

Anna Dymmel

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Realizacja postanowień traktatu ryskiego w sprawie archiwaliów polskich
FR: La réalisation des décisions du traité à Riga concernant la question des archives polonaises
415-424

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Volume 43-44 - 1988-1989

Article 01PL: Zagadka poleskiego bursztynu
FR: Une cnigme de l'ambre de Polesie
1-6

Albert Bagdasarov, Jan Gurba, Tadeusz Loposzko

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Imigranci ruscy i wołoscy we wsiach województwa lubelskiego w późnym średniowieczu (XIV-XV w.)
FR: Les imigrés de Russie et de Valachie dans les villages de la voiyodie de Lublin à l'époque du haut Moyen-Age (XIV-XV es.
7-20

Grzegorz Jawor

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Życie nauczycieli i uczniów lubelskiej szkoły miejskiej w XVI wieku
FR: La vie des instituteurs et des élèves dans l'école municipale de Lublin au XVIe s
21-40

Władysław Froch

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Wokół związków kulturalnych polsko-czeskich w XVI wieku (1526-1620)
FR: Les relations culturelles polono-tchèques au XVIe s. (1526-1620)
41-74

Henryk Gmiterek

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Rada Stanu Królestwa Polskiego 1833-1841
FR: Le Conseil d'Etat du Royaume de Pologne dans les années 1833-1841
75-104

Tomasz Demidowicz

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Działalność gospodarcza Polaków na Zakaukaziu na przełomie XIX i XX wieku
FR: L'activité économique des Polonais dans la région de la Transcaucasie au détours du XIXe et XXe s
105-125

Leszek Piątkowski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Cenzorzy prasy polskiej w Lublinie w latach 1865-1905
FR: Les censeurs de la presse polonaise à Lublin dans les années 1865-1905
127-138

Henryk Bałabuch

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Polacy we francuskiej nauce historycznej przełomu XIX i XX stulecia
FR: Les Polonais dans l'historiographie française au détours des XIXe et XXe s
139-154

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Jan Stecki jako minister spraw wewnętrznych w rządach Rady Regencyjnej (1917-1918)
FR: Jan Stecki en tant que ministre des affaires intérieures dans les gouvernements du Conseil Régent (1917-1918)
155-174

Włodzimierz Mich

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Myśl polityczna Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego a tradycja powstańcza
FR: La doctrine politique de Józef Piłsudski et de Roman Dmovvski et la tradition insurrectionnelle
175-190

Janusz Wiśnicki

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Początki polsko-francuskich kontaktów naukowych w latach międzywojennych
FR: Les débuts des contacts scientifiques polono-français à l'époque de Tentre-deux-guerres
191-206

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Rozbieżności polityczne w stosunkach polsko-francuskich w ramach koalicji antyhitlerowskiej 1942-1943
FR: Les divergences politiques dans les contacts polono-français existant dans le cadre de la coalition antihitlérienne
207-227

Waldemar Paruch

- Full text in DJVU format

Volume 41-42 - 1986-1987

Article 01PL: Clemenceau a Polska
FR: Clemenceau et la Pologne
RU: Клемансо и Польша
1-34

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Na marginesie studiów nad powstaniem Spartakusa
FR: En marge des études sur la révolte de Spartacus
RU: В связи с исследованиями восстания Спартака
35-64

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Zjazdy polsko-litewskie w Lublinie i Parczewie w czasach Władysława Jagiełły
FR: Les assemblées polono-lituaniennes à Lublin et à Parczew au temps de Wladislav Jagiello
RU: Польско-литовские съезды в Люблине и Парчеве во время правления Владьгслава Ягелло
65-80

Anna Sochacka

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Obraz rodziny chłopskiej w Polsce XV wieku w świetle ksiąg oficjała lubelskiego
FR: Lïmage de la famille paysanne an Pologne au XVe s. à la lumière des registres de l'official de Lublin
RU: Образ крестьянской семьи XV века в Польше на фоне книг люблинского официала
81-92

Grzegorz Jawor

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Rząd Tymczasowy Królestwa Polskiego 4/16 IX 1831—13/25 III 1832
FR: Le Gouvernement Provisoire du Royaume de Pologne 4/16 septembre 1831—13/25 mars 1832
RU: Временное правительство Царства Польского 4/16 IX 1831 — 13/25 III 1832
93-116

Tomasz Demidowicz

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Z dziejów kształtowania się burżuazji lubelskiej
FR: L`histoire de la formation de la bourgeoisie de Lublin
RU: Из истории формирования люблинской буржуазии
117-154

Bronisław Mikulec

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Rzymskokatolickie Towarzystwo Dobroczynności w Tyflisie (1894—1905) (1894—1905)
FR: La Société Catholique de Bienfaisance à Tiflis (1894—1905)
RU: Римско-католическое благотворительное общество в Тифлисе (1894—1905)
155-166

Marek Mądzik

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Komunistyczna Partia Robotnicza Polski wobec wojny polsko-radzieckiej w latach 1919—1920
FR: Le Parti Communiste Ouvrier Polonais (PCOP), face à la guerre polono-soviétique des années 1919—1920
RU: Отношение Коммунистической рабочей партии Польши к польско-советской войне 1919—1920 гг
169-186

Krystyna Trembicka

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Działania wojskowe hitlerowskiego Wehrmachtu na froncie wschodnim w czasie drugiej wojny światowej w świetle „Krakauer Zoitung"
FR: Les activités militaires de la Wehrmacht sur le front de l'est pendant la IIe guerre mondiale à la lumière de „Krakauer Zeitung"
RU: Военная деятельность гитлеровского „ЧУепгтасМ” на восточном фронте в годы II мировой войны на основе „Krakauer Zeitung"
187-202

Piotr Kołtunowski

- Full text in DJVU format

Volume 40 - 1985

Article 01PL: Przyczynki do interpretacji źródeł dotyczących powstania Spartakusa
FR: Contribution à l'interprétation des sources pour la révolte de Spartacus
RU: К вопросу интерпретации источников, посвященных восстанию Спартака
1-28

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Niewolnicy wobec sprzysiężenia Katyliny
FR: Catillina et les esclaves
RU: Каталина и рабы
29-48

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Geneza i charakter igrzysk gladiatorskich w Rzymie w okresie republiki
FR: Genèse et caractère des jeux des gladiateurs à Rome républicaine
RU: Генезис и характер гладиаторских игр
49-64

Dariusz Słapek

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Udział rzemiosła w życiu społeczno-politycznym Lublina w XV w.
FR: Participation de l'artisanat à la vie socio-politique de Lublin au XVe siècle.
RU: Участие ремесленников в общественно-политической жизни Люблина в XV в
65-92

Bożena Nowak

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Problemy unifikacji liturgii braci czeskich i kalwinów w Rzeczypospolitej XVI-XVII w.
FR: Questions de l'unification de la liturgie des Frères Tchèques et des calvinistes dans la République Polonaise au XVr et XVIIe siècle
RU: Проблемы унификации литургии чешских ь рать ев и кальвинов в Речи Посполитой XV — XVIIвв
93-116

Henryk Gmiterek

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Źródła informacji do Respublica Polonica Jana Krzysztofa Hartknoch
FR: Sources d'informations pour Respublica Polonica de Jean Christophe Hartknoch
RU: Исторические источники работь! Яна Кшиштофа Харткноха Respublica Polonica
117-140

Antoni Krawczyk

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Karol Marks i paradygmat historii teoretycznej
FR: Charles Marx et le paradigme de l'histoire théorique
RU: Карл Маркс и парадигма теоретической истории
143-156

Jan Pomorski

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Z dziejów powrotu archiwaliów polskich do kraju z ZSRR po I i II wojnie światowej
FR: Contributions à l'histoire du retour des archives polonaises de l'URSS en Pologne après la première et la deuxième guerres mondiales
RU: Из истории возвращения из СССР польских архивных материалов после I и II мировых воен
157-172

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Komunistyczna Partia Polski wobec parlamentaryzmu (1918-1938)
FR: Le Parti Communiste de Pologne face au parlamentarisme (1918-1938)
RU: Отношение Коммунистической партии к парламентаризму (1918-1938)
173-194

Zbigniew Zaporowski

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego 1947 roku jej przygotowanie i chwalenie
FR: La Législation électorale à la Diète Législative en 1947: sa préparation et son vote
RU: Подготовка и утверждение положения о выборах в Учредительный Сейм в 1947 г
195-212

Stefan Stępień

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Kazimiera Iłłakowiczówna w Siedmiogrodzie (1939-1947)
FR: Casimira Iłłakowiczówna en Transylvanie (1939-1947)
RU: Казимера Иллакович в Трансильвании (1939—1947)
213-234

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Akademicka Służba Zdrowia w Lublinie (1918-1983)
FR: Le Service Académique de Santé à Lublin de 1918 à 1983
RU: Система академического здравоохранения в Люблине (1918—-1983)
235-270

Jan Kozak

- Full text in DJVU format

Volume 38-39 - 1983-1984

Article 01PL: Kultura trzciniecka na Płaskowyżu Nałęczowskim w świetle nowych badań
FR: La culture de Trzciniee sur le Plateau de Nałęczów dans de nouvelles recherches
RU: Новые данные о тчинецкой культуре на Наленчувском плоскогорье
1-14

Barbara Bargieł

Article 02PL: Zabytki na przełomie er i w pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. na terenie między rzeczą Dniestru i Bugu
FR: Les monuments au détour des ères et dans la première moitié du Ier millénaire sur le territoire de interi'iuve du Dniestr et du Bug
RU: Памятники рубежа и первой половины I тыс. н.э. на территории междуречья Днестра и Западного Буга
15-26

Jon S. Winokur

Article 03PL: Współczesne spory wokół teorii faktu historycznego
FR: Les débats actuels à propos de la théorie du fait historique.
RU: Споры вокруг теории исторического фактаLes débats actuels à propos de la théorie du fait historique.
27-54

Jan Pomorski

Article 04PL: O cudowności i roli bogów w ruchach społecznych starożytności rzymskiej (na przykładzie sycylijskich powstań niewolników w II w. p.n.e.)
FR: Les miracles et le rôle des dieux dans les mouvements sociaux de l'antiquité romaine (sur l'exemple des révoltes des esclaves de Sicile au IIe s. av. J.-C.)
RU: О роли чудес и богов в общественном движении древнего Рима на примере восстаний рабов в Сицилии во II в. до н.э.
55-74

Roman Kamienik

Article 05PL: Przemoc jako metoda walki wyborczej w Rzymie w okresie schyłku republiki (78—50 r. p.n.e.)
FR: La violence en tant que méthode de la lutte électorale à Rome à l'époque de la décadence de.la République (78—50 av. J.-C.) .
RU: Насилие как метод предвыборной борьбы в Риме в период упадка республики (78—50 гг. до н.э.)
75-92

Henryk Kowalsk1

Article 06PL: Polityka handlowa Jana Zamoyskiego i jego następców
FR: La politique commerciale de Jan Zamoyski et de ses successeurs
RU: Торговая политика Яна Замойского и его наследников.
93-114

Mirosława Zakrzewska-Dubasowa

Article 07PL: O nauczaniu historii w Szkole Rycerskiej przez profesorów francuskich
FR: L'instruction de l'histoire dans l'Ecole des Cadets par les professeurs français
RU: О преподавании истории фанцузскими уч L'instruction de l'histoire dans l'Ecole des Cadets par les professeurs françaisителями в Рыцарской школе
115-128

Zbigniew Sudrawski

Article 08PL: Podróż Izabeli i Adama Jerzego Czartoryskich do Wielkiej Brytanii (1789—1791)
FR: Le voyage d'Izabela et d'Adam Czartoryski en Grande Bretagne (1789—1791)
RU: Путешествие Изабеллы и Адама Чарторыйских в Англию
129-146

Zofia Gołębiowska

Article 09PL: Rosjanie o przywódcach włoskiego ruchu narodowowyzwoleńczego w latach sześćdziesiątych XIX w
FR: Les chefs du mouvement de la libération nationale en Italie dans les années 60 du XIXe s. vus par les Russes
RU: Русское общественное мнение о вождях итальянского национально-освободительного движения в 60-х годах XIX века
147-166

Leszek Piątkowski

Article 10PL: Mikołaj Czernyszewski w Polsce
FR: Mikolaj Czernyszewski en Pologne
RU: Николай Чернышевский в Польше
167-190

Jan Trochimiak

Article 11PL: Na bezdrożach konsekwentnego aktywizrnu — Michał Łempicki w Tymczasowej Radzie Stanu
FR: Dans les fausses routes de l'activisme conséquent — Michal Lempicki en Conseil d'Etat Provisoire
RU: На бездорожьях последовательного активизма — Михаил Лем-пицкии во Временном государственном совете
191-218

Daniela Kołodziej

Article 12PL: Wybory do Sejmu Ustawodawczego 1919 roku w lubelskim okręgu wyborczym
FR: Les élections à la Diète législative de 1919 dans l'arrondissement électoral de Lublin
RU: Выборы в Учредительный сейм (1919 г.) в люблинском избирательном округе
219-240

Ewa Domań

Article 13PL: Władza ludu w myśli politycznej ruchu ludowego (1918—1939).
FR: La question du pouvoir du peuple dans la pensée politique du mouvement populaire (1918—1939)
RU: Власть народа в политической мысли крестьянского движения (1918—1939)
241-265

Jan Jachymek

Volume 37 - 1982

Article 01PL: Powstanie Spartakusa. Fakty — polemiki — dyskusje
FR: La révolte de Spartacus, Faits, discussions
RU: Восстание Спартака. Факты, полемика, дискуссии
1-22

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Burzliwe losy armeńskiego królewicza (Tygranes Młodszy)
FR: La vie accidentée du prince d'Arménie
RU: Бурная жизнь армянского царевича (Тигран Младший)
23-48

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Z dziejów oporu chłopskiego w Wielkopolsce na przełomie XVIII i XIX wieku
FR: De l'histoire de la résistence des paysans de la Grande Pologne au détours du XVIIIe et du XIXe s
RU: Из истории крестьянского движения в Великой Польше на переломе XVIII и XIX вв
49-60

Stanisław Nawrocki

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w Królestwie Polskim w okresie powstania listopadowego
FR: L'Association du Crédit Foncier dans le royaume de Pologne à Té-poque de l'insurrection de novembre
RU: Земское кредитное общество в Королевстве Польском в период ноябрьского восстания
61-82

Bogusław Wachowicz

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Dochód i wydatki dóbr międzyrzeckich w latach poprzedzających uwłaszczenie
FR: Les revenus et les dépenses de la propriété de Miçdzyrzee dans les années d'avant l'affranchissement
RU: Доходы и расходы мендзыжецких владений в период, пред-шествоваший отмене крепостного права
83-96

Stanisław Jarmuł

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Małopolskie Towarzystwo Cukrownicze w latach 1894—1914
FR: L'Association Sucrière de la Petite Pologne dans les années 1894—1914
RU: Малопольское общество сахароваров в 1894—1914 гг.
99-118

Bronisław Mikulec

- Full text in DJVU format

Article 07PL: SDKPiL i PPS wobec ruchu rewolucyjnego na wsi lubelskiej w latach 1905—1907
FR: SDKPiL et PPS envers le mouvement révolutionnaire dans la campagne de la région de Lublm (1905—1907) .
RU: ОДКПиЛ и ППС и революционное движение в люблинской деревне в 1905—1907 гг
119-134

Alicja Nizioł

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Chłopi lubelscy o swoich sprawach i Polski
FR: Les paysans de La région de Lublm — leurs problèmes et ceux de la Pologne
RU: Люблинские крестьяне о себе и о своей стране
135-156

Helena Brodowska

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Prawo francuskie w Niemczech a w Polsce (nowe opracowania niemieckie recepcji i refleksje porównawcze)
FR: La loi française en Allemagne et en Pologne (une nouvelle étude allemande sur la réception et les reflexions comparatives)
RU: Французское право в Германии и Польше (новые работы немецких ученых, сравнительный анализ)
157-188

Władysław Sobociński

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Koncepcje organizacji administracji terytorialnej w Księstwie Warszawskim
FR: Les conceptions de l'organisation d'une nouvelle administration territoriale en Pologne au début du XIXe s
RU: Концепция организации современной территориальной администрации в Польше в начале XIX века
189-210

Marian Kallas

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Z problematyki podziałów terytorialnych państwa u progu II Rzeczypospolitej
FR: La question du démembrement territorial de l'Etat polonais au squil de la IIr République
RU: К проблеме территориального деления Польши накануне основания Второй Речи Посполитой
211-226

Ludwik Łysiak

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Testament księcia Józefa Poniatowskiego
FR: Le testament du prince Józef Poniatowski
RU: Завещание князя Юзефа Понятовского
229-244

Janina Leskiewiczowa

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Rola wojskowa ziem południowo-wschodnich Królestwa Polskiego w powstaniu listopadowym
FR: Le rôle militaire de la région sud-est du royaume de Pologne dans l'insurrection de novembre
RU: Военное значение юго-восточных земель Королевства Польского в ноябрьском восстании
245-256

Waldemar Wojciech Bednarski

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Jeszcze o próbach stworzenia legionu polskiego w Portugalii.
FR: Les tentatives de créer la légion polonaise au Portugal — contribution
RU: К вопросу о попытке создания в Португалии польского легиона
257-278

Władysław Rostocki

- Full text in DJVU format

Article 15PL: „W sołdaty na Kaukaz”. Położenie polskich działaczy politycznych wysianych karnie do służby wojskowej na Kaukazie w drugim trzydziestoleciu XIX w
FR: "Sous les drapeaux de l'armée de Caucasie”. Situation des patriotes polonais appelés disciplinairement pour le service militaire en Caucasie dans la deuxième trentaine du XIXe s
RU: "В солдаты на Кавказ”. Положение польских политических ссыльных на Кавказе во втором тридцатилетии XIX века.
279-294

Bohdan Baranowski

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Aleksander Bieliński (1818—1877) w lubelskiej konspiracji niepodległościowej i na zesłaniach syberyjskich
FR: Alexendre Bielinski (1818—1877) vu à travers sa participation à la conspiration lublinienne pour l'indépendance du pays et les déportations dans la Sibérie
RU: Александр Белиньский (1818—1877), участник освободительного движения, сибирский ссыльный
295-318

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Polskie relacje o wydarzeniach politycznych lat 1847—1848 w księstwach Mołdawii i Wołoszczyzny
FR: Les événements politiques en 1847—1848 dans les duchés de Moldavie et de Valachie vus à travers les relations des Polonais
RU: Донесения поляков о политических событиях 1847—1848 гг. в Молдавском и Валахском княжествах
319-332

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Konserwatysta niedostatecznie znany — Paweł Popiel
FR: Paweł Popiel — un conservateur insuffisamment connu
RU: Павел Попе ль, недостаточно известный консерватист
335-368

Stefan Kieniewicz

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Ks. Karol Mikoszewski w Lubelskiem w roku 1862
FR: L'abbé Karol Mikoszewski dans la région de Lublin en 1862
RU: Пребывание ксендза Кароля Микошевского на Люблинщине в 1862 г
369-376

Ryszard Bender

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Wielkopruskie jednoczenie Niemiec 1866—1871
FR: L'unification de l'Etat allemand par la Prusse en 1866—1871
RU: Великопрусское объединение Германии
377-1982

Witold Jakóbczyk

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Rapperswil jako ośrodek polityczny (1868—1887)
FR: Rapperswil en tant que centre politique (1868—1887)
RU: Рапперсвиль — политический центр (1868—1887)
393-410

Krzysztof Groniowski

- Full text in DJVU format

Article 22PL: O działalności polonofilskiej Marca Sangniera
FR: De l'activité polonophile de Marc Sangnier
RU: О полонофилыюй деятельности Марка Сангнера
411-430

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 23PL: Akademickie kontakty Królestwa Polskiego i Galicji w dobie rewolucji 1905—1907 r.
FR: Les contacts académiques du royaume de Pologne et de la Galicie pendant la révolution de 1905—1907
RU: Академические контакты Королевства Польского и Галиции з период революции 1905—1907 гг
431-442

Ireneusz Ihnatowicz

- Full text in DJVU format

Article 24PL: Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec Austro-Węgier w roku 1914
FR: La société du royaume de Pologne envers l'Autriche-Hongrie en 1914
RU: Отношение общества Королевства Польского к Австро-Венгрии в 1914 г
443-460

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Volume 35-36 - 1980-1981

Article 01PL: Materiały krzemienne tzw., kultur południowych z Lubelszczyzny
EN: Flint Materials from the So-called Southern Cultures in the Lublin Region
RU: Кременные материалы так называемых южных культур, найденные на территории Люблинщины
1-24

Anna Zakościelna

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Kamienna ikonka z wyobrażeniem Chrystusa z Czermna—Czerwienią
FR: Bas-relief en pierre de Czermno—Czerwien avec l'image du Christ
RU: Каменная икона с изображением Христа, найденная в Чермна—Червене
25-30

Jan Gurba

- Full text in DJVU format

Article 03PL: W 2050 rocznicę powstania Spartakusa. Kilka zagadnień
FR: 2050e anniversaire de l'insurrection de Spartacus, Quelques problèmes
RU: К 2050-ой годовщине восстания Спартака. Некоторые вопросы
31-52

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Działalność reformacyjna Suchodolskich
FR: Activité réformatrice de Suchodolski
RU: Реформационная деятельность Суходольских
53-68

Witold Kłaczewski

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Obóz różnowierczy w Polsce wobec idei colloquium charitativum
FR: Le camp dissident en Pologne en face de l'idée de colloquium charitativum sous le règne de Ladislas IV
RU: Отношение лагеря иноверцев в Польше к идее colloquium charitativum во времена Владислава IV
69-90

Henryk Gmiterek

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Działalność społeczno-polityczna Henryka Wiercieńskiego.
FR: Activité socio-politique de Henryk Wiercienski
RU: Общественно-политическая деятельность Генрика Верченьского
91-106

Włodzimierz Mich

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Organizacja i działalność ruchu robotniczego na Lubelszczyźnie w okresie reakcji stołypinowskiej
FR: Organisation et activité du mouvement ouvrier dans la région de Lublin à l'époque de la réaction de Stolypin
RU: Рабочее движение на Люблинщине в период столыпинской реакции
107-128

Alicja Nizioł

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Ewolucja poglądów Jana Steckiego na możliwość odzyskania niepodległości Polski {sierpień 1915 — grudzień 1917)
FR: Evolution des idées de Jan Stecki concernant la possibilité de reconquérir l'indépendance de la Pologne (août 1915 - décembre 1917)
RU: Эволюция взглядов Яна Стецкого на возможность обретения Польшей независимости (август 1915 — декабрь 1917)
313-148

Bogusław Kasperek

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Starania Polski zmierzające do odzyskania archiwaliów polskich zagrabionych przez Niemców w czasie II wojny światowej (1945-1946)
FR: Démarches de la Pologne pour récupérer les archives polonaises saisies par les Allemands pendant la IIe guerre mondiale (1945— 1946)
RU: Усилия Польши вернуть польские архивы, захваченные немцами во время II мировой войны (1945—1946)
149-160

Krystyna Wróbel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Wizja rewolucji w Zamku kaniowskim Seweryna Goszczyńskiego
FR: Vision de la révolution dans Zamek kamowski {Château de Ka-niôxc) de Seweryn Goszczynski
RU: Видение революции в романе Северина Гощиньского „Каневский замок"
161-206

Stanisław Barć

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Maryna Mniszech Michała Sandomirskiego. Modernistyczny wariant stereotypu pięknej Polki w poezji rosyjskiej
FR: Maryna Mniszech de Michaîl Sandomirski. Une variante moderniste du stéréotype de la „belle polonaise” dans la poésie russe
RU: Мнишех” Михаила Сандомирского. Модернистский ва-стереотипа „красивой польки” в русской поэзии
207-216

Jan Orłowski

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Twórczość Iwana Turgieniewa w Polsce lat 1384—1914.
FR: Oeuvre de I. Tourgueniev en Pologne dans les années 1884—1914
RU: Творчество Ивана Тургенева в Польше в 1884—1914 гг.
189-205

Jan Trochimiak

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Niobe Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego — poemat o cierpieniu
FR: Niobé de Konstanty Ildefons Gałczynski — poème sur la souffrance
RU: „Ниоба” К. И. Галчиньского — поэма о страдании
217-240

Marek Jędrych

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Powieść—epopeja. Historyczna osobliwość oraz granice odmiany gatunkowej
FR: Roman—épopée. La particularité historique et les limites de ce genre littéraire
RU: Роман-эпопея. Историческое своеобразие и границы жанровой разновидности
241-261

Paweł Iwiński

- Full text in DJVU format

Volume 33-34 - 1978-1979

Article 01PL: Historyczna rola i wkład Rzymu do cywilizacji europejskiej.
FR: Rôle historique de Rome et sa contribution à la civilisation européenne
RU: Историческая роль и вклад Рима в европейскую цивилизацию
1-18

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Termin operae u Cycerona
FR: Terme operae chez Cicéron
RU: Термин оретае у Цицерона
19-32

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Udział farmacji zbrojnych wystawionych przez województwo lubelskie w powstaniu listopadowym
FR: Participation dans l'insurrection de novembre des formations armées, organisées dans la voiévodie de Lublm
RU: Участие воинских частей, сформированных Люблинским воеводством в ноябрьском восстании
33-50

Władysław Kopociński

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Działalność polityczna Hotelu Lambert w Mołdawii i Wołoszczyźnie w latach 1840—1846
RU: Политическая деятельность „Отеля Ламберт” в Молдавии и Валахии в 1840—1846 гг
51-76

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Wojna o zjednoczenie Włoch w r. 1859 w ocenie Mikołaja Czernyszewskiego
FR: Activité politique de l`Hôtel Lambert en Moldavie et en Valachie dans les années 1840—1846
RU: Война за объединение Италии в 1859 г. в оценке Николая Чернышевского
77-90

Leszek Piątkowski

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Działalność polityczna Mieczysława Biernackiego w latach 1906—1914 w świetle własnej publicystyki
FR: La guerre pour l'unité d'Italie en 1859 vue par Nikolai Czerny-szewski
RU: Политическая деятельность Мечислава Бернацкого в 1906-1914 гг. в свете его публицистики
91-112

Stanisław Michałowski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Walka o władzę w Lublinie w październiku i listopadzie 1918 r.
FR: Lutte pour ie pouvoir à Lublin en octobre et en novembre 1918
RU: Борьба за власть в Люблине в октябре и ноябре 1918 г.
113-150

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Ze sporu Piłsudski—Sikorski (1915—1917)
FR: Sur ie conflit Piłsudski—Sikorski (1915—1917)
RU: К спору ПилсуДСКИЙ-Сикорский (1915-1917)
135-150

Elżbieta Rola

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Problem doniosłości dziejowej wydarzenia historycznego
FR: Problème de l'importance dans l'histoire de l'événement historique
RU: Проблема исторического значения исторического события
151-166

Jan Pomorski

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Ignacy Jaksa Bykowski — pisarz zapoznany
FR: Ignacy Jaksa Bykowski — écrivain inconnu
RU: Игнаций Якса Быковский — забытый писатель
167-190

Halina Kosienkowska

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Wieść i pieśń gminna w Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej
FR: Chant et on-dit du peuple dans Sur le Niémen d'Eliza Orzeszkowa
RU: Весть и песнь тминная в „Над Неманом” Элизы Ожешко
191-206

Barbara Paprocka

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Antoni Potocki o literaturze i pisarzach rosyjskich
FR: Antoni Potocki sur la littérature et les écrivains russes.
RU: Русская литература в оценке Антония Потоцкого
207-218

Maria Kopycińska

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Twórczość Heleny Duninówny dla dzieci
FR: Oeuvre de Helena Duninówna destinée aux enfants
RU: Творчество Елены Дуниной, посвященное детям
219-236

Jolanta Kowalczykówna

- Full text in DJVU format

Article 14PL: Poezja Wisławy Szymborskiej a socrealizm
FR: Poésie de Wislawa Szymborska et le réalisme socialiste
RU: Поэзия Виславы Шимборской и социалистический реализм
237-254

Dorota Mazurek

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Mikołaj Czernyszewski a Polska
FR: Nikolaî Czernyszewski et la Pologne
RU: Николай Чернышевский и Польша
255-280

Jan Trochimiak

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Zygmunt Sierakowski w kręgu literatów rosyjskich
FR: Zygmunt Sierakowski parmi les hommes de lettres russes
RU: Сигизмунд Сераковский среди русских литераторов
281-296

Eligiusz Przechodzki

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Górki i Wieresajew. Podobieństwo wczesnej twórczości
FR: Gorki et Veresaïev — ressemblances des premières oeuvres
RU: Горький и Вересаев. Сходство раннего творчества
297-306

Małgorzata Matecka

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Polski cykl wierszy Marii Morawskiej
FR: Cycle polonais des poèmes de Maria Morawska
RU: Польский цикл стихотворений Марии Моравской
307-314

Jan Orłowski

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Niepokoje „człowieka myślącego”. O twórczości Granta Matewosjana
FR: Inquiétudes de „rhomme pensant”. De l'oeuvre de Grant Mate-vosian
RU: Беспокойство „мыслящего человека”. О творчестве Гранта Матевосяна
315-336

Maria Cymborska-Leboda

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Język Księgi miejskiej Łęcznej z XVII wieku na tle dzisiejszych gwar okolicznych
FR: Langage du Livre municipal de Łęczna provenant du XVIIe s. et son rapport avec les patois contemporains des environs .
RU: Язык „Городской книги” Ленчны XVII в. на фоне современных говоров Люблинщины
337-350

Władysława Książek-Bryłowa

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Nazwiska ludności gminy Wisznice w województwie bialskopodlaskim
FR: Noms de la population de la commune Wisznice dans la voîevodie de Biała Podlaska.
RU: Фамилии жителей гмины Вишнице в Бяла-подляском воеводстве
351-372

Sławomir Gala, Feliks Czyżewski

- Full text in DJVU format

Article 22PL: Z badań nad słownictwem małopolskim na Lubelszczyźnie. Znaczenie i zasięg wyrazu watra w gwarach lubelskich
FR: Etudes du lexique de Petite-Pologne dans les régions de Lublin. Signification du mot watra dans les patois lublmiens
RU: Из исследований малопольской лексики на Люблинщине. Значение и распространение слова юа1га в люблинских говорах
373-384

Halina Pelcowa

- Full text in DJVU format

Article 23PL: Słownictwo małopolskie w polskim języku literackim
FR: Lexique de Petite-Pologne dans le polonais littéraire
RU: Малопольская лексика в польском литературном языке
385-402

Bożena Kucharczyk

- Full text in DJVU format

Volume 32 - 1977

Article 01PL: Ataki na ustawodawstwo Cezara z 59 roku p.n.e.
EN: Attempts at Rescinding Caesar's Bills of 59 B. C
RU: Критика законодательства Цезаря из 59 г. д.н.э
1-28

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Ucieczka Labienusa. Przyczynek do wojny domowej Cezara z Pompejuszem
FR: Le passage de Labienus. Une contribution à la guerre civile de César contre Pompée
RU: Бегство Лавиена. Исследование по истории гражданской войны Цезаря с Помпеем
29-46

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Z najnowszych badań nad wczesnośredniowiecznym osadnictwem Lubelszczyzny
FR: Les plus récentes recherches concernant la colonisation du haut Moyen Age de la région de Lublin
RU: Результаты последних исследований раннесредневекового заселения Люблинщины .
47-62

Leszek Gajewski, Jan Gurba

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Problemy społeczno-gospodarcze Lubelszczyzny XVII i XVIII stulecia
FR: Les problèmes socio-économiques de la région de Lublin aux XVIIe et XVIIIe siècles
RU: Общественно-экономические проблемы Люблинщины в XVII и XVIII вв
63-86

Ryszard Orłowski

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Wschodnia polityka Prus w latach 1807—1814
FR: La politique de la Prusse de 1807 à 1814
RU: Восточная политика Пруссии в 1807—1817 годы
87-100

Juliusz Willaume

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Napoleońska blokada kontynentalna w twórczości dziejopisarskiej Eugeniusza W. Tarlego
FR: Le blocus continental napoléonien dans l'historiographie d'Eugène W. Tarlé
RU: Наполеоновская континентальная блокада в историографическом творчестве Е. В. Тарле
101-124

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Uwagi nad genezą i założeniami polityki francuskiej wobec sprawy Gdańska w latach 1916—1918
FR: Remarques concernant la genèse et les principes de la politique francaise envers le problème de Gdansk au cours des années 1916—1918
RU: Исторические предпосылки и генезис французской политики по отношению к проблеме Гданьска в 1916—1918 г
125-134

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Przepis na meloromans
FR: La recette pour un méloroman
RU: Рецепт на мелороман
135-148

Maria Grzędzielska

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Genetyczne i typologiczne powiązania twórczości M. Lermontowa z utworami A. Mickiewicza
FR: Les liens génétiques et typologiques de la production littéraire de Lermontov avec les oeuvres de Mickiewicz
RU: Генетические и типологические связи творчества Лермонтова с произведениями Мицкевича
149-162

Józef Borsukiewicz

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Powieści polityczne D. H. Lawrence'a: nieudana technika czy fałszywy obraz świata?
EN: D. H. Lawrence's „Leadership” Novels: Failure of Vision or Technique?
RU: Политические романы Давида Герберта Лоренса: неудачная техника или искаженная картина мира?
163-178

Alina Szala

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Angielski poemat heroikomiczny o cechach rokokowych
FR: Le poème héroï-comique anglais
RU: Английские ирои-комические поэмы в стиле рококо
179-194

Grażyna Bystydzieńska

- Full text in DJVU format

Volume 31 - 1976

Article 01PL: Marek Licyniusz Krassus wobec wygnania Cycerona
FR: Marcus Licinius Crassus envers le banissement de Cicéron
RU: Отношение Марка Лициния Красса к изгнанию Цицерона
1-12

Elżbieta Mazurkiewicz

Article 02PL: Szymon Teofil Turnowski w obronie zgody sandomierskiej
FR: Szymon Teofil Turnowski en défense de l'accord de Sandomierz
RU: Шимон Теофиль Турновски — защитник сандомирского договора
13-40

Henryk Gmiterek

Article 03PL: Samuel Hartlib i kwestia filantropii w okresie rewolucji angielskiej XVII wieku
FR: Samuel Hartlib et la question de philanthropie à l'époque de la Révolution Anglaise du XVIIe siècle
RU: Самуэль Хартлиб и вопросы филантропии в период Английской буржуазной революции
41-58

Michał Rozbicki

Article 04PL: Koncepcja władzy Jamesa Harringtona (u progu nowożytnych poglądów)
FR: La conception du pouvoir de James Harrington (Au seuil des idées modernes)
RU: Концепция власти у Джеймса Гаррингтона (на пороге новых взглядов)
59-85

Antoni Krawczyk

Article 05PL: Kajetan Koźmian w świetle nowszych badań
FR: Kajetan Kozmian à la lumière des recherches plus récentes
RU: Современные исследования творчества Каетапа Козьмяна
87-102

Juliusz Willaume

Article 06PL: Poglądy dekabrystów na kwestię narodową
FR: Les idées des décabristes concernant la question nationale
RU: Декабристы и народный попрос
103-122

Leszek Piątkowski

Article 07PL: Polskie misje polityczne w Mołdawii w latach 1846/47—1848
FR: Les mission, politiques polonaise - en Moldavie — 1846/47, 1848
RU: Польские политические миссии п Мслдаве в 1846/1847 и 1848 гг.
123-136

Małgorzata Willaume

Article 08PL: Jerzy Plechanów w historiografii Polski Ludowej
FR: George Plechanov dans l'historiographie de la Pologne Populaire
RU: Георгий В. Плеханов в историографии Народной Польши.
137-154

Anna M. Kulczycka

Article 09PL: Sprawcy polskie w dziejopisarstwie napoleońskim Eugeniusza W. Tarlego
FR: Les affaires polonaises dans l'historiographie napoléonienne d'Eugène W. Tarie
RU: Польский попрос в наполеоновской историографии Евгения В. Тарле
155-180

Stanisław Wiśniewski

Article 10PL: Henryk Sienkiewicz wobec rewolucji 1905—1907 r.
FR: Henryk Sienkiewicz et la révolution de 1905—1907
RU: Отношение Генрика Сепкевича к революции 1905—1907 года
181-198

Daniela Kołodziej

Article 11PL: Pobyt delegacji robotniczo-chłopskiej z Polski w Związku Radzieckim w 1927 r. z okazji dziesiątej rocznicy Rewolucji Październikowej
FR: La séjour de la délégation d'ouvriers et paysans de la Pologne en Union Soviétique en 1927. à l'occasion des célébrations du dixième anniversaire de la Révolution d'Octobre
RU: Пребывание польской рабоче-крестьянской делегации в 1927 году в СССР по случаю празднования 10-й годовщины Октябрьской революции
199-208

Petro P. Czełak, Henryk Cimek

Article 12PL: Przemysł cukrowniczy ziem południowo-wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1929—1939
FR: L'industrie sucriere des terrains du sud-est de la République de Pologne
RU: Сахарная промышленность в юго-восточных землях Речи По-СПОЛИТОЙ В 1929—1939 г
209-232

Bronisław Mikulec

Article 13PL: Filozofia człowieka w prozie Tadeusza Konwickiego
FR: La philosophie de l'homme dans la prose de Tadeusz Konwicki
RU: Философия человека з прозе Тадеуша Конвицкого
233-256

Anna Nasalska

Article 14PL: Drobne formy narracyjne w literaturze krajowej (przyczynek genologiczny do gawędy wierszowanej)
FR: Petites formes narratives dans la littérature en Pologne (cohtri-bution génologique à la causerie versifiée)
RU: Мелкие повествовательные формы в национальной литературе (дополнительные данные к стихотворной гавенде)
257-270

Krzysztof Stępnik

Article 15PL: O niezależności etyki w doktrynie moralnej Profesora Tadeusza Kotarbińskiego
FR: De l'indépendance de l'éthique dans la doctrine du Professeur Tadeusz Kotarbiński
RU: О независимости этики и моральной доктрины профессора Тадеуша Котарбипского
271-280

Paweł J. Smoczyński

Article 16PL: Rola teorii w badaniach pedagogicznych
FR: La rôle des théories dans recherches pédagogiques
RU: Роль теории в педагогических исследованиях
281-303

Mieczysław Łobocki

Article 17PL: Czynniki utrudniające proces studiowania na pierwszym roku w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej
FR: Les facteurs rendant difficile le procès d'étudier durant la première année d'études a l'Université Marie Curie-Skîodowska
RU: Факторы, затрудняющие процесс учения на первом курсе в Университете им. Марии Склодовской-Кюри
305-316

Jan Saran

Article 18PL: Współzależność między sprawnością umysłową a dojrzałością społeczną dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym
FR: Interdépendances entre l'habileté mentale et la maturité sociale des enfants arriérés mentalement aux degrés modéré et considérable
RU: Взаимозависимость между ясностью ума и общественной зрелостью у детей умственно отсталых (умеренная и значительная степень отсталости)
317-336

Stanisław Siwek

Article 19PL: O języku druków lubelskich z XVII wieku
FR: De la langue des imprimés de Lublin du XVIIe siècle
RU: О языке люблинского шрифта с XVII века
337-370

Władysława Książek-Bryłowa

Article 20PL: Gwara (morfologia i składnia) osady Łomazy
FR: Le dialecte (morphologie et syntaxe) de la localité rLomazy
RU: Говор (морфология и синтаксис) жителей посёлка Ломазы
357-370

Feliks Czyżewski

Article 21PL: Kontekst semantyczny a znaczenie wyrazu homonimicznego (na przykładzie wyrazu „pokój")
FR: Le contexte sémantique et le sens du mot homonyme (à l'exemple du mot „pokój")
RU: Семантический контекст и значение омонимического слова (на примере слова „рокоу')
371-384

Ryszard Tokarski

Article 22PL: Materiał rosyjski ze słownika Katarzyny II
FR: Les matériaux russes du vocabulaire de Catherine II
RU: Русский материал словаря Екатерины II
385-401

Urszula Juszkiewicz

Volume 30 - 1975

Article 01PL: Wawrzyniec Krzyszkowski — arianin litewski (życie — działalność — poglądy)
FR: Laurent Krzyszkowski — arien lituanien (vie — activité — idées)
RU: Вавжинец Кшишковский — ариан литовский (жизнь, деятельность, взгляды)
1-18

Marian Chachaj

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Polska wersja legendy napoleońskiej
FR: La version polonaise de la légende napoléonienne
RU: Польская версия легенды Наполеона
19-28

Juliusz Willaume

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Polska Partia Socjalistyczna na Lubelszczyźnie w okresie listopad 1923 — maj 1926
FR: Polska Partia Socjalistyczna na Lubelszczyznie w okresie listo-pad 1923 — maj 1926
RU: Польская социалистическая партия на Люблинщине в период ноябрь 1923 — май 1926 гг.
29-48

Bogusław Pawłowski

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Wzorzec rycerza w literaturze polskiej (koniec XVIII — początek XIX wieku)
FR: Le modèle du chevalier dans la littérature polonaise (fin du XVIIIe — commencement du XIXe s.)
RU: Образец рыцаря в польской литературе (конец XVIII — начало XIX вв
49-68

Norbert Korniłłowicz

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Cyprian, Maria i Felicjan
FR: Cyprien, Marie et Félicien
RU: Циприан, Мария и Фелициан
67-79

Maria Grzędzielska

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Koncepcja życia ludzkiego w świetle małych form artystycznych Stefana Żeromskiego
FR: La conception de la vie humaine à la lumière de petites formes artistiques de Stefan Zeromski
RU: Концепция человеческой жизни в свете малых художественных форм Стефана Жеромского
81-92

Anna Żurkowska

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Wybrane problemy Zazdrości i medycyny M. Choromańskiego
FR: Les principaux problèmes de La jalousie et la médecine de M. Choromanski
RU: Главные проблемы романа М. Хороманьского „Ревность и медицина"
93-112

Alina Kochańczyk

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Maksym Górki i Aleksander Kuprin
FR: Maxime Gorki et Alexandre Kuprin
RU: Максим Горький и Александр Куприн
113-124

Danuta Szostakiewicz-Szymonik

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Fonetyka gwary wsi Zemborzyce w powiecie lubelskim
FR: La phonétique du dialecte du village Zemborzyce dans le district de Lublin
RU: Фонетика говора деревни Зембожице Люблинского повета
125-144

Anna Sołtys

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Wokalizm gwary wsi Jelonka w powiecie hajnowskim
FR: Le vocalisme du dialecte du village Jelonka dans le district de Hajnówka
RU: Вокализм говора деревни Еленки в хайновском повете
145-156

Mikołaj Roszczenko

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Porównawczy słownik Katarzyny II na tle rozwoju rosyjskiego języka literackiego XVIII wieku
FR: Le vocabulaire comparé de Catherine II et sa relation au développement de la langue lettéraire russe du XVIIIe siècle
RU: Сравнительный словарь Екатерины II на фоне развития русского литературного языка XVIII века
157-168

Urszula Juszkiewicz

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Kierunki modernizacji szkoły współczesnej
FR: Les tendances de modernisation de l'école contemporaine
RU: Направления связанные с модернизацией в современной школе
169-192

Józef Olszański, Jacek Orzechowsk

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Zastosowanie ankiet i kwestionariuszy w poznawaniu uczniów
FR: L'application des enquêtes et des questionnaires à connaître les élèves
RU: Применение анкет и опросных листов в изучении учеников
193-208

Mieczysław Łobocki

- Full text in DJVU format

Volume 29 - 1974

Article 01PL: Filhellenizm Arsacydów
FR: Philhellénisme des Arsacides
RU: Филэллинизм арсацидов
1-10

Józef Wolski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Misja Publiusza Sestiusza w Galii w 58 r. p.n.e.
FR: Mission de Publius Sestius en Gaule en 58 av. J.-C
RU: Миссия Публия Сестия в Галии в 58 г. до н.э.
11-20

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Alea iacta est?
FR: Résumé
RU: Резюме
21-32

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Gajusz Juliusz Cezar w historiografii
FR: Jules César dans l'historiographie
RU: Гай Юлий Цезарь в историографии
33-42

Eugeniusz Konik

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Lubelska rada miejska w okresie tumultu 1522—1523 r.
FR: Conseil municipal de Lublin dans la période du tumulte de 1522 à 1523
RU: Городской совет Люблина во время волнений 1522—1523 гг.
43-52

Ryszard Szczygieł

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Spór o Johna Dee
FR: Discussion autour de John Dee
RU: Спор о Джоне Ди
53-68

Henryk Zins

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Szymon Szymonowie — „dyrektor nauk i inspektor” Tomasza Zamoyskiego
FR: Szymon Szymonowic — „directeur d'éducation et inspecteur” de Thomas Zamoyski
RU: Шимон Шимоновиц — „директор наук и инспектор” Томаса Замойского
69-83

Adam Andrzej Witusik

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Podręczniki J. A. Komeńskiego w szkołach różnowierczych Rzeczypospolitej (XVII — poł. XVIII w.)
FR: Manuels de J. A. Komensky (Comenius) dans les écoles dessidentes en Pologne du XVIIIe jusqu'à la moitié du XVIIIe s
RU: Учебники Я. А. Коменского в иноверческих школах Польши (XVII—XVIII в.)
85-94

Stanisław Tworek

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Udział Andrzeja Zamoyskiego w pracach Komisji Edukacji Narodowej
FR: Participation d'André Zamoyski aux travaux de la Commission d'Éducation Nationale
RU: Участие А. Замойского в работе Эдукационной комиссии
95-105

Ryszard Orłowski

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Tomasz Paine a Polska stanisławowska
FR: Thomas Paine et la Pologne sous le règne de Stanislas Auguste Poniatowski
RU: Томас Пейн и Польша времен короля Станислава
105-116

Zofia Libiszowska

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Z działalności handlowej Polaków w Chersoniu pod koniec XVIII wieku
FR: De l'activité commerciale des Polonais à Kherson vers la fin du XVIIIe s.
RU: Из торговой деятельности поляков в Херсоне (конец XVIII в.)
117-128

Marek Mądzik

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Ciężary wojskowe Galicji Zachodniej w czasie wojen Austrii przeciwko Francji w latach 1796—1809
FR: Charges au profit de l'armée, subies par la Galicie Occidentale pendant les guerres de l'Autriche contre la France de 1796 à 1809
RU: Военные повинности Западной Галиции во время войны Австрии против Франции (1796—1809)
129-138

Tadeusz Hencel

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Kształcenie nauczycieli szkół elementarnych w czasach Księstwa Warszawskiego
FR: Éducation des instituteurs des écoles élémentaires à l'époque de Duché de Varsovie
RU: Подготовка и обучение учителей начальных школ во времена Варшавского герцогства
139-152

Bolesław Pleśńiarski

- Full text in DJVU format

Article 14PL: W kręgu oficjalnych dziejopisów epoki napoleońskiej (1813—1861)
FR: Dans le cercle d'historiens officiels russes de l'époque napoléonienne (1813—1861)
RU: В кругу официальных русских историков эпохи Наполеона (1813—1861)
153-165

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Projekt „ustawy miejskiej” dla Królestwa Polskiego z doby polistopadowej
FR: Projet de la „loi municipale” pour le Royaume de Pologne après l'insurrection de novembre
RU: Проект „городового положения” для Королевства Польского, разработанный после ноябрьского восстания
167-174

Władysław Ćwik

- Full text in DJVU format

Article 16PL: Z dziejów polsko-gruzińskich stosunków kulturalnych z połowy XIX wieku (opisy Gruzji Mateusza Gralewskiego)
FR: De l'histoire des rapports culturels entre la Pologne et la Géorgie vers la moitié du XIXe s. (Description de la Géorgie par Mateusz Gralewski)
RU: Из истории польско-грузинских культурных отношений середины XIX в. (описания Грузии М. Гралевского)
175-182

Bohdan Baranowski

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Pierwsi prezesi Koła Polskiego w sejmie pruskim (1849—1867)
FR: Premiers présidents du Cercle Polonais dans la diète prussienne (1849—1867)
RU: Первые председатели польского кружка в прусском сейме (1849—1867)
183-192

Zdzisław Grot

- Full text in DJVU format

Article 18PL: Kolonizatorzy i hakatyści
FR: Colonisateurs et hakatistes
RU: Колонизаторы и хакатисты
193-200

Witold Jakóbczyk

- Full text in DJVU format

Article 19PL: Popowstaniowe losy rodziny Jana Jeziorańskiego
FR: Sort de la famille de Jean Jezioranski après l'insurrection de 1863
RU: Судьба семьи Яна Езеранского после подавления восстания 1863 г.
201-208

Ryszard Bender

- Full text in DJVU format

Article 20PL: Pierwsze zjazdy ziemian w guberni lubelskiej po powstaniu styczniowym
FR: Premiers congrès des propriétaires fonciers dans le gouvernemenit de Lublin après l'insurrection de janvier
RU: Первые дворянские съезды в Люблинской губернии после январского восстания
209-224

Albin Koprukowniak

- Full text in DJVU format

Article 21PL: Sądownictwo w Królestwie Polskim w czasie I wojny światowej. Okupacja austrowęgierska
FR: Juridiction dans le Royaume de Pologne pendant la première guerre mondiale. Occupation austro-hongroise
RU: Правосудие в Королевстве Польском во время I Мировой войны. Австро-венгерская оккупация
225-234

Jan Lewandowski

- Full text in DJVU format

Article 22PL: Sprawa polska w publicystyce Andre Tardieu
FR: Question polonaise dans le journalisme d'André Tardieu
RU: Польский вопрос в публицистике Андре Тардё
235-246

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 23PL: Czy Marceli Handelsman był historykiem postępowym?
FR: Marcoli Handelsman était-il un historien progressiste?
RU: Был ли Марцели Ханлельсман прогрессивным историком?
247-252

Józef Dutkiewicz

- Full text in DJVU format

Article 24PL: Stosunek rewolucyjnego ruchu chłopskiego do Kościoła
FR: Rapport du mouvement révolutionnaire paysan à l'Église et à la religion
RU: Отношение революционного крестьянского движения к церквии и религии
253-262

Henryk Cimek

- Full text in DJVU format

Article 25PL: Udział Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem w wyborach do Sejmu i Senatu na Lubelszczyźnie w 1930 r.
FR: Participation du Bloc hors Parti de Collaboration avec le Gouvernement dans le élections à la Diète et au Sénat dans la région de Lublin en 1930
RU: Участие Беспартийного блока сотрудничества с правительством (ББСП) в выборах в Сейм и Сенат на Люблинщине в 1930 г.
263-278

Emil Horoch

- Full text in DJVU format

Article 26PL: Historia jako przedmiot nauczania w tajnym szkolnictwie doby okupacji hitlerowskiej
FR: Histoire comme matière d'enseignement dans les écoles clandestines pendant l'occupation hitlérienne
RU: История как предмет преподавания в тайных польских школах времен гитлеровской оккупации Польши
279-293

Mieczysław Wieliczko

- Full text in DJVU format

Volume 28 - 1973

Article 01PL: O religii Helwecjusza
FR: De la religion de Helvétius
RU: О религии Гельвеция
1-22

Kazimierz Wiliński

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Teoria zjawisk estetycznych Władysława Witwickiego
EN: Władysław Witwicki's Theory of Acsthetical Phenornena
RU: Теория эстетических явлений Владислава Витвицкого
23-46

Bohdan Dziemidok

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Teoria Eisensteina w świetle poznawczych możliwości filmu
FR: La théorie d'Eisenstein à la lumière des possibilités de connaître au moyen du film
RU: Теория Эйзенштейна в свете познавательных возможностей кино
47-56

Maria Rystrzycka

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Wpływ stresu psychologicznego na generację pomysłów w rozwiązywaniu problemów dywergencyjnych
EN: Influence of Psychological Stress upon Generation of Ideas Divergent Thinking
RU: Влияние психологического стресса на генерацию мыслей в решении дивергационных проблем
57-82

Radosław Drwal, Wanda Szczepańska

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Kultura wołyńsko-lubelskiej ceramiki malowanej
DE: Die Kultur der weißgemalten Keramik von Wolhynien und von der Lubliner Hochebene
RU: Культура волынско-люблинской раскрашенной керамики
83-94

Jan Gurba

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Studia nad topografią powstania Spartakusa
FR: Études concernant la topographie du soulèvement de Spartacus
RU: Изучение топографии восстания Спартака
95-124

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Tajne intrygi polityczne Marka Krassusa w latach 61—56 przed n.e. (?)
FR: Les intrigues politiques clandestines de Marcus L. Crassus de 61—56 av. J.C.
RU: Тайные политические интриги Марка Красса в 61—56 гг. до н. э.
125-154

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Leonard Coxe i erazmiańskie kręgi w Polsce
EN: Léonard Coxe and the Erasmian Circies in Poland
RU: Леонард Кокс и эразмианские круги в Польше
153-181

Henryk Zins

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Próba szacunku liczby ludności Dubienki, Grabowca, Horodła i Tyszowiec oraz stratyfikacji zawodowej w drugiej połowie XVIII w.
FR: L'essai d'estimation du nombre de population de Dubienka. Gra-bowiec, Horodlo et Tyszowce et de la stratification de professions dans la seconde moitié du XVIII siècle
RU: Попытки оценки численности жителей Дубенки, Грабовца, Хородла и Тышовец и их профессиональной стратификации во второй половине XVIII века
181-202

Krystyna Wrobel-Lipowa

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Z dziejów polskiego handlu na pobrzeżu Morza Czarnego w końcu XVIII w.
FR: De l'histoire du commerce polonais sur la côte de la Mer Noire à la fin du XVIII siècle
RU: Из истории польской торговли на побережье Черного моря в конце XVIII века
203-226

Marek Mądzik

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Unormowania prawne kontroli druku w Księstwie Warszawskim
FR: La réglementation légale de la contrôle de la presse dans le Duché de Varsovie
RU: Правовая нормализация контроля печати в Герцогстве Варшавском.
227-240

Małgorzata Willaume

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Problematyka Żółtego Krzyża Andrzeja Struga
FR: Les problèmes de la Croix jaune de Andrzej Strug
RU: Проблематика романа Анджея Струга „Желтый крест"
241-256

Janina Hasiec

- Full text in DJVU format

Article 13PL: Wielo war stwowość liryki miłosnej Maryny Cwietajewej
FR: Le lyrique d'amour di Marina Tsvetaeva
RU: Многоплановость любовой лирики Марины Цветаевой
257-276

Zbigniew Maciejewski

- Full text in DJVU format

Article 14PL: E. M. Remarque Czarny obelisk. Model bohatera postukującego
DE: Der schwarze Obelisk. Modell eines suchenden Protagonisten
RU: "Черный обелиск” Э. М. Ремарка. Модель ищущего героя
277-292

Jan Miziński

- Full text in DJVU format

Article 15PL: Poetyka humoru wojennego (wybrane kwestie)
FR: La poétique de l'humour de guerre (questions choisies)
RU: Поэтика оккупационного юмора (избранные вопросы)
293-320

Zdzisław Jastrzębski

- Full text in DJVU format

Article 16PL: O tak zwanych quasi-sądach Romana Ingardena
FR: D'ainsi-dites quasi-jugements de Roman Ingarden
RU: О так называемых псевдосуждениях Романа Ингардена
321-328

Janusz Misiewicz

- Full text in DJVU format

Article 17PL: Elipsa a równoważnik zdania (oznajmienie)
FR: L'ellipse et l'équivalent de la proposition (l'annonce)
RU: Эллипсис и эквивалент предложения
329-352

Barbara Boniecka

- Full text in DJVU format

Volume 27 - 1972

Article 01PL: Poetycka funkcja mazurzenia w folklorze nad górnym Wieprzem.
FR: La fonction poétique du „mazourisme” dans le folklore du haut Wieprz
RU: Поэтическая функция мазурения в фольклоре района верхнего течения Вепша
1-16

Jerzy Bartmiński

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Przezwiska ludowe gromady Gręzówka w powiecie łukowskim
FR: Sobriquets populaires de Gręzówka dans le district de Luków
RU: Народные прозвища громады Грензувка луковского повята
17-30

Barbara Borsuk

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Poglądy Wissariona Bielińskiego na romantyzm w radzieckiej nauce o literaturze
FR: La science soviétique de la litérature face à la conception du romantisme élaborée par Vissarion Bieliński
RU: Концепция романтизма Виссариона Белинского в научном освещении советского литературоведения
31-70

Józef Borsukiewicz

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Pamiątkowe nazwy miejscowe w języku bułgarskim
FR: Toponymes commémorants dans la langue bulgare
RU: Памятные местные названия в болгарском языке
71-80

Mieczysław Buczyński

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Z frazeologii staropolskiej używanej w języku polskim na Litwie na początku XVII w. (na podstawie Discvrsu Nabożnego A. S. Radziwiłła, wydanego w Wilnie w 1636 r.)
FR: Observations sur l'ancienne phraséologie polonaise en Lituanie au début du XVIIe s. (à propos du Discvrs Nabozny d'A. S. Radziwill, publié à Wilno en 1636)
RU: К вопросу о старопольской фразеологии, употребляемой в польском языке на территории Литвы в начале 17 века (на основе Ог5С-тз ЫаЪогпу А. С. Радзивилла, изданного в Вильне в 1936 г.)
81-88

Bronisława Lindert

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Zaimki w ukraińskim języku literackim XVII i początku XVIII w.
FR: Les pronoms dans la lanque ukrainienne littéraire du XVIIe s
RU: Местоимения в украинском литературном языке 17 — начала 18 века
89-106

Michał Łesiów

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Władysław Syrokomla jako tłumacz poezji rosyjskiej.
FR: Wladyslaw Syrokomla traducteur de la poésie russe
RU: Владмслав Сырокомля как переводчик русской поэзии
107-122

Jan Orłowski

- Full text in DJVU format

Article 08PL: O ekspresywności języka
FR: De l'expressivité de la langue
RU: Об экспрессивности языка
123-136

Teresa Skubalanka

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Deklinacje rzeczowników w Izbiorniku Światosława z 1076 r.
FR: La déclinaison des substantifs dans l'Izbornik de Sviatoslav de l'an 1076
RU: Склонение имен существительных в Изборнике Святослава 1076 года
137-160

Teotyn Rott-Żebrowski

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Problematyka polskich nazw służebnych w oświetleniu historyków i językoznawców
FR: Problématique de toponymes polonais désignant des professions et fonctions à l'époque féodale, envisagés par les historiens et les linguistes
RU: Проблематика польских служебных названий в свете исторических и лингвистических исследований
161-194

Paweł Smoczyński

- Full text in DJVU format

Article 11PL: O deminutywno-ekspresywnej funkcji dawnego formantu *-ę we współczesnym języku bułgarskim i macedońskim (na tle tradycji staro-cerkiewno-słowiańskiej)
FR: Le fonction diminutive et expressive de l'ancien formatif *-ç dans les langues bulgare et macédonienne contemporaines (sur le fond de la tradition du vieux-slave)
RU: Об уменьшительно-экспрессивной функции старого форманта *-ę в современных болгарском и македонском языках (на фоне традиции стареславянского языка)
197-207

Stefan Warchoł

- Full text in DJVU format

Volume 26 - 1971

Article 01PL: Z zagadnień powstania Spartakusa
FR: Quelques problèmes de la révolte de Spartacus
RU: Из проблематики восстания Спартака
1-32

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Miejsce Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc” w Bloku Anatyfaszystowskim w okresie wyborów do sejmu 1930 r.
FR: Place de l'Union de la Gauche Pasysanne „Samopomoc” dans le Bloc Antifasciste dans la période des élections à la Diète en 1930
RU: Место Обьодинения крестьянской .Певицы „Самопомоц” в антифа-шистком бпоке в период выборов в Сейм в 1930 г.
33-58

Henryk Cimek

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Rzemiosło miejskie w Opolu Lubelskim w XVI i pierwszej poł. XVII w.
FR: Arisanat urbain à Opole Lubeiskie au XVI-e s. et dans la première moité du XVII-e s.
RU: Городское ремесло в Люблинском Ополе в XVI и первой половине XVII вв.
59-76

Ryszard Szczygieł

- Full text in DJVU format

Article 04PL: 0 koncepcję językoznawstwa ogólnego
FR: Pour la conception de la linguistique générale
RU: За концепцию общего языкознания
77-94

Edmund Gussmann

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Nowe tendencje w dramacie przełomu (tragedia pseudoklasyczna i drama epoki Oświecenia)
FR: Nouvelles tendances dans le drame de la crise (la tragédie pseudo--clssique et le drame de l'époque des Lumières)
RU: Новые тенденции в драме переломной эпохи (Псевдоклассицисти-ческая трагедия и драма эпохи Просвещения)
95-120

Barbara Czwórnóg-Jadczak

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Mcyri Lermontowa a Farys Mickiewicza
FR: Mcyri de Lermontov et Farys de Mickiewicz
RU: „Мцыри” Лермонтова и „Фарис” Мицкевича
123-132

Józef Borsukiewicz

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Wizja sceniczna Wyzwolenia Stanisława Wyspiańskiego
FR: Vision scénique de Wyzwolenie de StanfsFas Wyspiański
RU: Сценическое видение „Освобождения” Станислава Выспянского
133-156

Maria Rudzka-Symotiuk

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Problematyka twórczości reportażowej dwudziestolecia międzywojennego
FR: Problème du genre de reportage dans la période d'entre les guerres
RU: Проблематика очеркового творчества междувоенного двадцатилетия
157-176

Anna Nasalska

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Z zagadnień prozy Jacka Bocheńskiego
FR: Des problèmes de la prose de Jacek Bochenski
RU: Из вопросов прозы Яцека Бохеньского
177-206

Jolanta Ługowska

- Full text in DJVU format

Volume 25 - 1970

Article 01PL: Ostatnie koleje losu wiary starorzymskiej
EN: The Last Vicissitudes of the Old Roman Faith
RU: Последние превратности судьбы старой римской религии
1-26

Tadeusz Margul

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Peregrynacje zagraniczne Tomasza Zamoyskiego w latach 1615-1617
FR: Pérégrinations à l'étranger de Thomas Zamoyski entre 1615 et 1617
RU: Заграничные путешествия Томаша Замойского в 1615—1617 гг.
27-48

Adam Andrzej Witusik

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Echa przewłaszczenia oraz zniszczenia insygniów koronnych Rzeczypospolitej w świetle tradycji i źródeł
FR: Échos de l'appropriation et de la destruction des insignes royaux de la Pologne
RU: История исчезнозения и гибели регалий Речи Посполитой по традиции и источникам
49-68

Juliusz Willaume

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Próby kolonizacji niemieckiej w Galicji Zachodniej w 1. 1799—1806
FR: Essais de colonisation allemande en Galicie Occidentale entre 1799 et 1806
RU: Немецкая колонизация в Западной Галиции в период 1799—1806 гг.
69-84

Tadeusz Mencel

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Gimnazja rządowe w Lublinie w końcu XIX i na początku XX w.
FR: Lycées gouvernementaux à Lublin vers la -fin du XlX~e s. et au début du XX-e 8.
RU: Правительственные гимназии в Люблине в конце XIX и начале XX вв.
85-119

Zdzisław Kowalski

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Kontaminacje we współczesnym języku polskim Próba charakterystyki
FR: Contaminations dans la langue polonaise contemporaine Essai de caractéristique
RU: Контаминации б современном польском языке
119-145

Stanisław Grabias

- Full text in DJVU format

Article 07PL: O strukturze Poganki Narcyzy Żmichowskiej
FR: Sur la structure de Poganka {Païenne) de Narcyza Zmichowsk
RU: О структуре „Язычницы” Н. Жмиховской
149-176

Maria Woźniakiewicz-Dziadosz

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Literatura lewicowa między „burzami” (1905—1917)
FR: Littérature de gauche entre les „orages” (1905—1917)
RU: Революционная литература между „бурями” (1905—1917)
177-204

Krzysztof Dmitruk

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Koncepcja narratora w opowiadaniach Ksawerego Pruszyńskiego
FR: Conception du narrateur dans les récits de Xavier Pruszyński
RU: Концепция повествователя в рассказах Ксаверия Прушиньского
205-228

Elżbieta Kosciukiewicz

- Full text in DJVU format

Volume 23-24 - 1968-1969

Article 01PL: Kilka uwag na temat teorii definicji u Arystotelesa
FR: Quel.ues remarques sur la théorie de la définition chez Aristote
RU: Несколько замечаний по поводу аристотелевской теории дефиниции
1-26

Tadeusz Kwiatkowski

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Nieznane projekty ustaw w Rzymie z 53 r. przed n.e.
FR: Projets de lois inédits, à Rome, en 53 av. J.-C
RU: Неизвестные проекты законов в Риме в 53 г. до н.э.
27-46

Tadeusz Łoposzko

- Full text in DJVU format

Article 03PL: O nierozwiązanych zagadnieniach z życia Salwiana z Marsylii
FR: Quelques problèmes biographiques concernant Salvien de Marseille restés sans solution
RU: 0 неразрешенных проблемах из жизни Сальвиана из Марселя
47-76

Roman Kamienik

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Z dziejów lubelskiej grafiki. W sto pięćdziesiątą siódmą rocznicę śmierci Leona Urmowskiego
FR: Un peu d'histoire de l'art graphique à Lublin (157e anniversaire de la mort de Léon Urmowski)
RU: Из истории люблинской графики. В связи со 157-ой годовщиной смерти Леона Урмовского
77-112

Mieczysława Wełna-Adrianek

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Edmond Privat i jego działalność na rzecz Polski we Francji i Szwajcarii podczas pierwszej wojny światowej
FR: Edmond Privât et son activité en faveur de la Pologne, en France et en Suisse, pendant la Ie Guerre Mondiale
RU: Эдмонд Приват и его деятельность в пользу Польши во Франции и Швейцарии во время первой мировой войны
113-150

Wiesław Śladkowski

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Eugeniusz W. Tarle a legenda napoleońska
FR: Eugène Tarlé et la légende napoléonienne
RU: Евгений Викторович Тарле и наполеоновская легенда
151-184

Stanisław Wiśniewski

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Bieliński i romantyzm rosyjski
FR: Biélinski et le romantisme russe
RU: Белинский и русский романтизм
187-206

Józef Borsukiewicz

- Full text in DJVU format

Article 08PL: O powstawaniu nazw firmowych
FR: La formation des noms d'objets de commerce (marques)
RU: О возникновении фирменных наименований
207-222

Teresa Skubalanka, Czesław Kosyl

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Z zagadnień metody literackiej w Życiu człowieka Leonida Andriejewa
FR: Certains problèmes de la méthode littéraire dans La vie humaine de Léonide Andréiev
RU: Проблема художественного метода в „Жизни человека” Леонида Андреева
223-256

Maria Cymborska

- Full text in DJVU format

Article 10PL: O tłumaczeniu powieści Michała Bułhakowa Mistrz i Małgorzata na język polski
FR: La traduction polonaise du roman de Michaïl Boulgakov Le maître et Marguerite
RU: О переводе романа Булгакова „Мастер и Маргарита” на польский язык
257-278

Maja Szymoniuk

- Full text in DJVU format

Article 11PL: Jules Valles w oczach krytyków
FR: Jules Vallès et la critique
RU: Юлий Валлес и критика
279-310

Mieczysław Kaczyński

- Full text in DJVU format

Article 12PL: Szyk wyrazów w zdaniu a formy fleksyjne słów jako wyznaczniki funkcji syntaktycznych w języku staroangielskim
EN: Word-order and Inflexional Signalling as the Two Means of Expressing Syntactical Functions in the Old English Language
RU: Порядок слов в предложении и флективные формы слов как определители синтаксических функций в древнеанглийском языке
311-323

Teresa Olszewska

- Full text in DJVU format

Volume 22 - 1967

Article 01PL: Znaczenie idei leninowskich w walce o zjednoczenie międzynarodowego ruchu komunistycznego
FR: Importance ces idées de Lénine dans la lutte pour l'unification du mouvement communiste international
RU: Значение ленинских идей в борьбе за объединение международного коммунистического движения
1-26

Stanisław Krzykała

- Full text in DJVU format

Article 02PL: Koncepcja szczęścia w powieści Marii Dąbrowskiej Noce i dnie
FR: Conception du bonheur dans le roman Nuits et jours de Marie Dąbrowska
RU: Концепция счастья в повести Марии Домбровской „Ночи и дни"
27-56

Ewa Borowiecka

- Full text in DJVU format

Article 03PL: Wpływ zmęczenia na czas reakcji wzrokowo-ruchowej
FR: Influence de la fatigue sur le temps de réaction optique motrice
RU: Влияние усталости на время двигательной реакции
57-74

Krystyna Staroń

- Full text in DJVU format

Article 04PL: Tradycja i „rewolucja” w doktrynie poetyckiej T. S. Eliota
FR: Tradition et dévolution” dans la doctrine poétique de T. S. Eliot
RU: Традиция и „революция” в поэтической доктрине Т. С. Элиота
75-84

Grażyna Bystydzieńska

- Full text in DJVU format

Article 05PL: Elementy realizmu i fantastyki w Niewidzialnym człowieku H. G. Wellsa
EN: The Elements of Fantasy and Realism in The Invisible Man by H. G. Weils
RU: Элементы реализма и фантастики в книге Г. Д. Уэллса „Человек--невидимка"
85-100

Andrzej Zgorzelsk

- Full text in DJVU format

Article 06PL: Polskie kontakty Lermontowa
FR: Lermontov et les Polonais
RU: Контакты Лермонтова с поляками
101-130

Józef Borsukiewicz

- Full text in DJVU format

Article 07PL: Problem badania zaburzeń języka w afazji (uwagi do metodyki językoznawczej)
FR: Problème de l'examen des troubles de langage dans l'aphasie (remarques relatives aux méthodes linguistiques)
RU: Исследование расстройств речи при афазии (Замечания к лингвистической методике)
131-150

Józef Kania

- Full text in DJVU format

Article 08PL: Badania nad funkcjonalnością i skutecznością narady uczniowskiej
FR: Recherches sur le caractère fonctionnel et sur l'efficacité de la conférence des élèves
RU: Исследования функциональности и эффективности собрания учащихся
151-174

Mieczysław Łobocki

- Full text in DJVU format

Article 09PL: Wschodnia granica a pochylonego w gwarach południowej Lubelszczyzny
FR: Limite d'est de l'a penché dans les dialectes de la partie sud de la région de Lublin
RU: Восточная граница а в говорах южной части Люблинского воеводства
175-222

Jerzy Bartmiński, Jan Mazur

- Full text in DJVU format

Article 10PL: Wschodniosłowiańskie wpływy językowe w gwarze wsi Huszcza powiat Biała Podlaska
FR: Influences linguistiques des langues slaves orientales dans le dialecte du village Huszcza (district de Biała Podlaska)
RU: Восточнославянские языковые влияния в диалекте деревни Гуща, повят Вяла Подляска
223-255

Mieczysław Buczyński

- Full text in DJVU format

Volume 21 - 1966

Article 01PL: Filozoficzne teorie religii w epoce Oświecenia angielskiego
FR: Théories philosophiques de la religion au XVIII-e s. en Angleterre
RU: Философские теории религии эпохи английского Просвещения
1-36

Zdzisław Jerzy Czarnecki

Une prémisse des théories rationalistes de la religion dans les idées du XVIII-e s. en Angleterre s'est manifestée par la formation de la société bourgeoise qui, dans sa phase conquérante et créatrice de son développement, manifestait une tendance naturelle à la rationalisation du monde et à rendre l'image de la réalité aussi claire que les registres de comptabilité. Cette tendance devait caractériser aussi la religion, vu que les formes complexes des mouvements impétueux de religion dans la seconde moitié du XVII-e s. étaient un facteur désorganisant la vie sociale et rendant difficile la réalisation des tâches que le commer¬ce, l'industrie et la navigation devaient remplir. D'où est née une ten¬dance à éliminer de la religion tout ce qui cause des différences, qui ne peut pas être l'objet d'estime universelle, donc ne résulte pas, comme on le pensait, de la ,,nature humaine" séculaire. Dans les cas extrêmes, ces tendances éliminaient de la religion tout ce qui est spécifiquement religieux, laissant tout au plus une notion 'énigmatique du créateur du monde, plus philosophique que religieuse et un certain ensemble de normes de religion, dépourvu de caractère moral. Une telle perspective s'est dessinée déjà visiblement dans les IX-e et X-e chapitres de l'oeu¬vre de Herbert of Cherbury De veritate. Tous ce qui ne pouvait pas, à son avis, trouver de l'approbation générale parmi les adeptes religions particulières, a été classé par lui aux préjudiciable; tions dont l'humanité devrait être libérée pour son propre bien. Une théorie aussi radicale bien que tout à fait contraire dans ses conclusions a été créée par T. Hobbes dans De cive et Leviathan. Continuant les opinions traditionnelles de Lucrèce relativement à la genèse des no¬tions de religion, Hobbes les mêle à la doctrine juridique et conservatrice et absolutiste. Selon celle-ci les notions de religion, qu'elles soient logiquement irrationnelles et expriment l'ignorance des lois régissant la marche des événements, forment en même temps un moyen nécessaire pour maîtriser la nature égoiste de l'homme. Selon Hobbes, la religion — bien que ses notions dans la qualification logique soient des faussetés ou des erreurs de connaissance — est une forme efficace d'ations politiques par l'intermédiaire desquelles le souverain remplit arbitrairement ses devoirs envers les sujets, résultant du contrat social. Vers la fin du XVII-e s. et au début du siècle suivant s'était déve¬loppée d'une façon particulière la théorie déiste de religion dont les représentants les plus typiques étaient Ch. Blount, J. Toland, A. Collins, M. Tindal et T. Woolstone. Outre les opinions de Herbert of Cherbury, les stimulants théoriques ont été fournis aux déistes par le développe ment des sciences naturelles facilitant l'interprétation mécanique des phénomènes de la nature. Le problème fondamental de la pensée déiste c'était l'antinomie de la ,,religion naturelle" — en apparence univer¬selle et logiquement indispensable, mais dépourvue de contenus reli¬gieux plus importants, de même que celle de la ..superstition", compre¬nant tous les contenus de religion, irrationnels, donc typiquement religieux et historiquement changeant. Dans les oeuvres des déistes particuliers la limite entre ces catégories n'est pas définie de façon uniforme. Cependant on voyait apparaître, peu à peu, une tendance à l'expansion de la notion de ,.superstition" aux dépens de la religion naturelle. Le trait caractéristique du déisme c'était son manque d'inter¬prétation historique de la religion, conséquence du mythe théorique de l'époque sur l'existence de la nature humaine inaltérable et rationnelle. La ..religion naturelle" n'a pas d'histoire car elle est universelle et in¬variable; la ,,superstition" cependant n'est qu'une manifestation de la chute de l'esprit humain et, en tant qu'une confusion d'absurdités, elle ne peut non plus être soumise à aucune régularité historique, outre son élimination par le progès de la connaissance. Quelque temps après, dans les écrits de Shaftesbury et de J. Trenchard (The Natural History of Superstition) on observe un essai de chercher la genèse de la ,.super¬stition" dans les états pathologiques de la vie psychique de l'homme. Une réaction théorique contre l'étroitesse du déisme a été formée par la théorie de David Hume, la plus fondée des théories anglaises de l'époque en question. Elle était présentée dans les Dialogues Con- . cerning the Natural Religion et dans The Natural History of Religion. Hume continuait les tendances critiques du déisme, y comprenant aussi la notion de ,.religion naturelle" et liquidant ainsi l'antinomie fonda¬mentale des déistes. Selon cet auteur on ne peut pas formuler une preuve suffisante d'existence de la divinité et, en résultat, il n'y a aucune religiosité rationnelle. La notion abstraite de la divinité unique est conséquence du développement des images polythéistes. Les traits ca¬ractéristiques du monothéisme doivent, à leur tour, amener à sa tran-sformation en polythéisme ordinaire. Une preuve particulièrement ra¬dicale d'opposition de Hume aux théories déistes est fournie par sa con¬viction que le monothéisme glorifié par les déistes est une forme de religiosité socialement plus préjudiciable que le polythéisme qui est plus tolérant et moins conquérant. Sous un seul rapport pourtant les opinions de Hume sont visiblement moins radicales que les théories des déistes. Ces derniers croyaient en une victoire très proche de l'esprit sur la ,.superstition" et luttaient pour l'accélération de cette victoire. Hume cependant, bien qu'il ait considéré la conscience religieuse com¬me un phénomène privant l'homme de son caractère humain, formant la théorie des fluctuations cycliques du monothéisme et du polythéisme, ne voyait pas de possibilité de la réalisation des buts que s'étaient posés les déistes. C'est pourtant le problème des déterminants sociaux de la vie intellectuelle. Dans le capitalisme anglais en train de formation les foyers de la pensée philosophique bourgeoise du XVIII-e s. s'éteignent. Par contre, ces idées rencontrent une situation favorable en France, ou les mouvements sociaux, formés par le féodalisme décadent, avaient créé des circonstances exceptionnellement propices à l'acceptation et à l'intensification des traditions de la pensée bourgeoise anglaise.
В эпоху английского Просвещения считалось, что предпосылкой к рационалистическим теориям религии явилось возникновение мещан¬ского общества, которое в первоначальной, творческой фазе своего развития проявляло тенденции к рационализации мира и стремилось к созданию такой ясной действительности, как записи в бухгалтер¬ской книге. Эти тенденции охватили также и религию, так как слож¬ные формы стихийных религиозных движений второй половины XVII в. были фактором, дезорганизующим общественную жизнь и затрудня¬ющим развитие торговли, промышленности и судоходства. Поэтому возникло стремление к изъятию из религии всего того, что отделяет одну религию от другой, что не может быть предметом всеобщего при¬знания, т. е. не исходит из вечной (как считалось) „человеческой на¬туры". В крайних случаях этими тенденциями изгонялось из религии все специфически религиозное, оставляя в ней только таинственное, скорее философское, чем религиозное понятие создателя мира и неко¬торые, лишенные религиозного характера, моральные нормы. Такие тенденции уже отчетливо проявлялись в IX и X разделах De Verita-te Герберта, лорда Чербери. Все то, что не может быть принято зсе-ми религиями, является, по мнению Герберта, вредным невежеством и человечество для своей же пользы должно от него освободиться. Ра¬дикальную, но полностью противоположную'по своим выводам теорию религии создал Т. Гоббс в De cive и в Leviathan. Развитая традицион¬ные взгляды Лукреция на происхождение религиозных понятий, Гоббс переплетает их с консервативной абсолютистской юридическо-полити-ческой доктриной. По этой доктрине религиозные понятия хотя и ло¬гически иррациональны и являются выражением неведения законов, управляющих ходом событий, но одновременно служат средством обуз¬дания эгоистической натуры человека. Гоббс считает, что религия (хо¬тя вера в нее по логической квалификации является фальшью пли ошибкой познания) это обязательная форма политической деятель¬ности, при посредничестве которой суверен самовольно выполняет вы¬текающие из общественного контракта обязанности по отношению к своим подчиненным. На переломе XVII и XVIII веков особенно широкое распростране¬ние получил деизм, главными представителями которого были Ч. Бло-унт, Д. Толанд, А. Коллинз, М. Тиндал и Т. Улстоун. Кроме взглядов Герберта из Чербери дополнительные теоретические толчки деистам дало развитие естествознания, благодаря которому они получили воз¬можность интерпретировать природные явления, механистически. Глав¬ной проблемой деизма была антиномия „естественной религии" (якобы всеобщей и логически обязательной, но не имеющей глубокого рели¬гиозного содержания), а также невежество (superstition), охватыва-ющее все внерациональное (т. е. типично религиозное) и исторически изменчивое содержание религии. Некоторые деисты в своих работах границы между этими категориями начерчивают по-разному. Посте¬пенно, однако, появляется тенденция к экспансии понятия „невежество" иеной понятия „естественная религия". Характерной чертой де¬изма былго отрицание истории в понимании религии, вытекающее из мифа, распространенного в эпоху Просвещения о существовании не¬изменяемой и рациональной человеческой натуры. У „естественной ре¬лигии" нет истории, т. к. она всеобща и неизменна; невежество же является только свидетельством упадка человеческой мысли и как нелепость также не подчиняется историческим закономерностям, кроме их исключения по мере прогресса познания. Позднее в работах Шафтс-бари и Д. Треншарда (The Natural History of Superstition) появилась попытка выделения происхождения невежества из патологического со¬стояния человеческой психики. Как теоретическая реакция на одно-сторонность деизма возникла самая основательная теория религии эпо¬хи английского Просвещения — теория Давида Юма, выраженная им в Dialogues Concerning the Natural Religion И в he Natural History of Religion. В своих работах Хьюм продолжил критические концепции деизма, но одновременно распространил их и на понятие „естественная религия", отбрасывая таким образом основные антиномии деистов. Юм считает, что невозможно удовлетворительно сформулировать до¬вод существования божества и поэтому никакой рациональной рели¬гиозности существовать не может. Абстракционное понимание единого божества является результатом развития политеистического вообра¬жения. В свою очередь специфические черты монотеизма приведут к его преобразованию в обыкновенный политеизм. Особенно радикаль¬ным свидетельством оппозиции Юма против деистических теорий явля¬ется его мнение, что проповедуемый деистами монотеизм является бо¬лее общественно вредной формой религиозности, чем терпимый и менее хищнический политеизм. В одном отношении, однако, взгляды Юма отчетливо менее радикальны по сравнению с теориями деистов. Они глубоко верили в скорую победу разума над невежеством и боролись за её приближение. Юм же, хотя и считал религиозное сознание яв¬лением, дегуминнзирующим человека, создавая теорию циклических колебаний монотеизма и политеизма, не видел возможности реализа¬ции тех перспектив, за которые боролись деисты. В эпоху бурно развивающегося капитализма огни радикального ме¬щанского Просвещения в Англии уже догорают. Его отблески, одна¬ко, находят благодатную атмосферу во Франции, где общественный опыт, формирующийся приходящим в упадок феодализмом, создал исключительно благоприятные условия для продолжения и развития радикальных традиций английской мещанской мысли.
- Full text in DJVU format

Article 02PL: Helwecjusza filozofia dziejów
FR: Philosophie de l'histoire de Helvétius
RU: Философия истории Гельвеция
37-66

Kazimierz Wiliński

L'article concerne les opinions de Helvétius sur le mécanisme et le cours de l'histoire du genre humain, avec la prise en considération, dans une mesure assez large, de leurs relations avec la doctrine des physio-crates et surtout celle de Turgot. Bien que Helvétius n'accepte pas la conception de l'état de nature sans société, ses opinions dans ce domaine rappellent vivement les parties correspondantes de la philosophie de Rousseau, Hobbes et Montesquieu. Cela est possible car, grâce à la conception préalablement admise de la nature humaine et de l'être humain, Helvétius considère l'état de nature comme un état en quelque sorte préhumain. A son avis cependant le contrat social en tant qu'un acte de formation de l'État couronne une certaine étape du développement social, rappelant dans un grand degré aussi bien l'état de nature de Hobbes que l'idée de l'état de transition de Rousseau. Pour la même raison, en tant qu'un acte de négation, le contrat social supprime ,,la guerre de tous contre tous". Helvétius est convaincu, comme le sont Turgot et les physiocrates en général, que le développement de la civilisation est un processus paral-lèment successif par rapport au progrès de la science et de l'esprit humain. Il faut souligner que ce philosophe comprend ici la science comme celle de la morale. Constatons en plus que, selon l'auteur du livre De, l'esprit, les facteurs de rationalisation du processus historique n'agissent pas automatiquement mais conjointement et à travers le milieu, d'ailleurs non seulement un milieu juridique politique, car cet auteur souligne en même temps l'importance du progrès de l'activité matérielle de l'homme et du développement de ses besoins. Pourtant, vu que l'éthique se développait jusqu'alors empiriquement, sans être tout de suite formulée en un principe général étant une reproduction directe de l'accord rationnel et moral de l'univers — elle était toujours plus ou moins fausse. Cela cause le fait que l'histoire jusqu' 'aujourd'hui, bien qu'il y ait un certain élément du progrès, en général forme des cycles de changements qui se ressemblent et qui se répètent sans cesse. Selon Helvétius seulement la découverte de la vérité absolue dans la morale pourra initier le processus historique du développement progressif qui, en résultat, permettra d'atteindre l'idéal moral de justice consistant à la rationalisation des structures et des institutions sociales.
Автор рассматривает взгляды Гельвеция на механизм и ход исто¬рии рода человеческого, при этом довольно широко учитывая их связи с доктриной физиократов, а в особенности Тюрго. Хотя Гельвеции и не признает концепции безобщественного состо¬яния натуры, однако его взгляды на этот вопрос живо припоминают размышления Руссо, Гоббса и Монтескье на эту тему. Это возможно потому, что благодаря принятой концепции природы человека и че¬ловеческой сущности Гельвеции считает состояние природы как бы предлюдским состоянием. По мнению Гельвеция, общественный договор как государственно-образовательный акт завершает один из этапов общественного разви¬тия, напоминающий как состояние натуры Гоббса, так и идею переход¬ного периода Руссо. Поэтому же, а одновременно как акт опроверже¬ния, общественный договор ликвидирует „войну всех против всех". Гельвеции, так же как Тюрго и вообще физиократы, уверен, что раз¬витие цивилизации — это процесс, происходящий параллельно с про¬грессом науки и человеческого разума. При этом здесь наука понима ется Гельвецией как наука о моральности. Кроме того, автор книги „Об уме" утверждает, что факторы рационализации исторического про¬цесса не действуют автоматически, а действуют вместе а через среду. Это действие, по мнению Гельвеция, не только политико-правовое, т. к. одновременно им подчеркивается значение материального прогресса человеческой деятельности и развитие его потребностей. Так как до сих пор этика развивалась эмпирически и не была сра¬зу же сформулирована в виде общего правила, являющегося непосред¬ственной копией рациональной и моральной гармонии р.селенной, то она всегда была более или менее фальшивой. Это приводит к тому, что существующая до сих пор история, хотя в ней и проявляется некоторый элемент прогресса, в основном явля¬ется беспрерывно повторяющимся циклом похожих изменений. Только открытие абсолютной правды в моральности, по мнению Гельвеция, явится началом исторического процесса прогрессивного раз¬вития, в результате которого будет достигнут моральный идеал спра¬ведливости, заключающийся в рационализации общественных струк-. тур и институтов.
- Full text in DJVU format

Article 03PL: Analiza logiczna a analiza gramatyczna jako zasadnicza metoda filozofii według Ludwika Wittgensteina
FR: L'analyse logique et l'analyse grammaticale comme une méthode fondamentale de la philosophie selon Louis Wittgenstein
RU: Логический и грамматический анализы как основной философский метод у Людвика Виттгенштейна
67-82

Jan Srzednicki

L'article est un essai de reproduction de la méthode philosophique de L. Wittgenstein, étant l'expression de son abandon de la conception de B. Russell. Cette intention ne semble pas facilement réalisable aussi du fait que, comme le dit l'auteur de l'article, le style philosophique de Wittgenstein se caractérise par le manque d'esprit de système qui est dans le programme. L'auteur se concentre surtout sur le processus de formation de l'attitude diverse et indépendante de Wittgenstein et il l'envisage dans le cadre de deux dissertations caractéristiques pour ce philosophe: Tractatus Logico-Philosophicus (1922) et Philosophical Investigation (1945). L'oeuvre complète de Wittgenstein est consacrée en réalité à l'examen du problème de définition de l'importance et de la valeur de la langue et des ses éléments. Les conclusions auxquelles arrive Wittgenstein ont pourtant un caractère divers dans les deux dissertations sus-mentionnées. Dans son Tractatus Wittgenstein expose la ,,théorie pittoresque du langage" (picture theory of language) trouvant le sens et la signification des mots dans leur caractère figuratif. Il abandonne cette conception dans sa Philosophical Investigation considérant que les significations des symboles et des affirmations se font connaître dans le processus de leur application (,,use", ,,employment", ,,application"). Tandis qu'il jugeait dans le Tractatus que la compréhension d'une phrase postule la nécessité de la connaissance des noms (,,names") de cette phrase, dans son Investigation la signification d'une phrase est identifiée avec son usage (,,usage") ce qui résulte de son caractère instrumental. Les circonstances (,,circumstance") dans lesquelles une phrase a été exprimée ou prononcée signifient pour Wittgenstein l'emploi ou l'application (,,usage"). Ainsi on évite le caractère hypothétique des constations embrouillant la langue dans les situations non linguistiques. L'auteur de cet article démontre que cela se lie avec la renonciation de Wittgenstein à la possibilité d'explication des affirmations (règles) par leur application à d'autres affirmations. Dans le processus d'application constante des règles unes aux autres on ne peut pas obtenir de précision d'argumentation. En constant l'inutilité de la logique formelle dans l'acte de compréhension. Wittgenstein démontre que l'action de comprendre ne doit pas être liée avec l'aptitude de formuler les phrases correctement du point de vue grammatical. La compréhension résulte totalement de l'application de toutes les constatations dans une situation sociale. Cette opinion est caractéristique pour la Philosophical Investigation. On attire l'attention aussi à un problème important et intéressant, à savoir celui de remplacement de l'analyse logique de la phrase par l'analyse grammaticale permettant d'examiner les phénomènes linguistiques non dans leur relation avec les autres symboles, mais tels qu'ils sont ex definitione. Cela reste en rapport, selon l'auteur de l'article présent, avec le rejet du Private Language Argument. Ce qui signifie l'impossibilité d'obtenir la certitude de preuve dans le cercle des pratiques linguistiques privées exigeant l'application des prescriptions qui, à leur tour, ne sont pas pour ellememes une garantie suffisante d'un raisonnement correct. On démontre ainsi l'abandon fait par Wittgenstein de l'atomisme logique en tant qu'une méthode cherchant une certitude dans les prèscriptions précises qui ne peuvent pas, selon ce philosophe, être construites. Tendant à une présentation détaillée, autant que possible, des opinions des Wittgenstein dans le perspective esquissée ci-dessus, on polé-mise avec M. Dumett, en démontrant le caractère borné de son interprétation contenue dans Wittgenstein on Foundations of Mathematics. Examinant l'objection fondamentale de Dumett démontrant une pleine liberté d'application de symbole (ce qui, à son tour, aurait décidé du relativisme de la théorie entière de Wittgenstein) et attirant l'attention sur l'impossibilité d'obtention de garantie d'une interprétation convenable dans le cadre des preuves formelles, on souligne les aspects plus importants de ce problème. Ainsi donc on démontre qu'il ne s'agit pas ici d'une liberté d'application de la prescription, mais, ce qui semble plus essentiel, il est question du rejet de la nécessité d'inteprétation logique de la prescription. On souligne aussi le fait (non aperçu par Dumett) que Wittgenstein, en rejetant la possibilité de la manière d'agir conséquente dans la sphère de toutes les formules articulées, recherche cette certitude sur le plan de la situation sociale non-linguistique. Examinant le processus d'abandon de la part de Wittgenstein de l'analyse logique et de son remplacement par l'analyse grammaticale, on souligne que le terme ,.grammaire" employé n'a pas une seule signification. En terminant, l'auteur de l'article analyse le problème d'utilité instrumentale comme principe universel de Wittgenstein, principe qui peut être appliqué à chaque langue.
Настоящая статья является попыткой воспроизведения философ¬ского метода Л. Виттгенштсйна, являющегося свидетельством его от¬хода от концепции Б. Рассела. По мнению автора, стиль философство¬вания Виттгенштейна характеризуется программным отсутствием сис¬тематичности и в этом заключается трудность предпринятой задачи. Автор сосредотачивает внимание в основном на процессе установления отличной и самостоятельной позиции Виттгенштейна, которую он раз¬бирает в схеме двух характерных для этого философа паботах: Trac-tatus Logico-Philosophicus (1922 r.) H Philosophical Investigation (1945 r.). Все творчество Виттгенштейна посвящено йе $асго исследованию одной проблемы: установлению значения и ценности языка и его эле¬ментов. Однако выводы, к которым приходит Виптенштейн в обоих вы¬шеназванных работах различны. В Tractatus Виттгенштейн провоз¬глашает „образную теорию языка" (picture theory of language), ви¬дя смысл и значение предложений в их оЪразном характере. В Philoso¬phical Investigation Виттгенштейн отходит от этой концепции, так как считает, что значение символов и доказательства проявляются в про¬цессе их применения (,,use", ,,employment", ,,application"). Если в Tractatus Виттгенштейн доказывал, что понимание предложения обу¬словлено обязательным знанием названий (,,names") этого предло¬жения, то в Investigation значение предложения отождествляется с его применением (,,usage"), что вытекает из его инструментального харак¬тера. Обстоятельства (,,circumstance"), при которых предложение бы¬ло выражено или высказано, означают для Виттгенштейна употребле¬ние или применение (,,usage"). Таким образом мы освобождаемся от гипотетичности утверждений, вводя при этом язык в нелингвистические ситуации. Автор настоящей статьи доказывает, что это связано с от-вержением Виттгенштейном возможности выяснения утверждений (пра¬вил) путем отнесения их к другим утверждениям. В процессе постоян¬ного отнесения одних правил к другим нельзя получить точности аргу¬ментации. Утверждая непригодность формальной логики в акте обще¬ния, Виттгенштейн доказывает, что понимание не должно обязательно связываться со способностью грамматически правильно формулиро¬вать предложения. Понимание полностью исходит из применения об¬щественной ситуации любых утверждений. Такая позиция Виттген¬штейна знаменательна для Philosophical Investigation. Автор статьи обращает также внимание на интересную и, по его мнению, очень важ¬ную проблему замены Виттгенштейном логического анализа предло¬жения грамматическим анализом, позволяющим изучать языковые яв¬ления не в связи с другими символами, а такими, какие они есть ех definitione. По мнению автора статьи, это связано с отбрасыванием Private Language Argument, что означает невозможность получения уверенности в агрументации в пределах частных языковых практик, тре¬бующих применения правил, которые в свою очередь не являются сами по себе достаточной гарантией правильного понимания. 3 этом заклю¬чается отход автора статьи от логического атомизма Виттгенштейна, как от метода, который ищет верности в точных правилах, которых, по мнению английского ученого, нельзя создать. Стремясь к как можно полному представлению взглядов Виттген¬штейна, автор статьи полемизирует с М. Диметтом, доказывая ограни¬ченность его интерпретации, содержащейся в работе Виттгенштейна on Foundations on Mathematics. Изучая главный упрек Днметта о пол¬ной произвольности применения Виттгенштейном символа, что в свою очередь привело бы к релятивности всей теории английского ученого и не позволило бы получить гарантию настоящей интерпретации в рам¬ках формальных доказательств, автор настоящей статьи подчеркивает важнейшие аспекты этой проблемы. Автор показывает, что дело заклю¬чается не в произвольном применении правила (что, по мнению ав¬тора, является самым существенным), а в отбрасывании необходимос¬ти логической интерпретации правила. Автор обращает также внима¬ние на то (чего Диметт не замечает), что Виттгенштейн отбрасывал возможность последовательного поведения в сфере всех артикулиро¬ванных формулировок, ищет этой уверенности в плоскости нелингви¬стической общественной ситуации. Изучая процесс отхода Виттген¬штейна от логического анализа и замены его грамматическим анали¬зом, автор статьи указывает на отсутствие однозначности в примене¬нии английским ученым термина „грамматика". В заключение автор анализирует проблему инструментальной полезности как универсаль¬ного принципа Виттгенштейна, дающего возможность его применения в любом языке.
- Full text in DJVU format

Article 04PL: Staroegipskie społeczeństwo zoolatryczne
FR: Société zoolâtrique de l'Egypte antique
RU: Древнеегипетское зоолатрическое общество
83-108

Tadeusz Margul

Selon la science comparative contemporaine de la religion, l'adoration des animaux n'est pas une manifestation inférieure de dévotion. C'est la civilisation judaico-chrétienne qui a appris au ,,maître de création" à regarder du haut les animaux et la nature. Le rôle principal est joué par la seule prédisposition religieuse, et non pas par son objet changeant selon la tradition et le milieu. Le chercheur ne dédaigne pas le culte des animaux, mais il observe attentivement sur quel substrat ce culte se développe et quelle est son origine. Depuis les temps les plus anciens les animaux intéressaient l'homme comme des êtres mieux que lui adaptés à l'erçtourage. D'ici vient l'admiration et le respect. On admirait les animaux et, en même temps, on les craignait, et c'est justement une telle ambivalence des sentiments qui caractérise l'attitude religieuse. Les partisans du culte des animaux adorent l'idéal religieux en tant que médium de culte. Malgré la présence de la symbolique animale dans diverses religions, l'histoire connaît seulement deux grandes civilisations zoolâtriques: égyptienne antique et indienne. Ces civilisations entourent de prote-'Ëtat certaines espèces d'animaux (exceptionnellement accusant de sacrilège le plus grand le meurtre d'u sacré, et leur art excelle à créer des images des animaux. Les étrangers étaient pleins d'admiration pour ces d'adoration des animaux en Egypte antique. Pourtant vingt siècles ont du passer pour que l'on ait compris que les figures des animaux n'étaient pour les Egyptiens qu'une façon d'incorporations des divinités une sorte de médiums. Les Egyptiens anciens étaient d'autant plus disposés à croire à la présence des divinités sous la forme animale que les animaux en imposaient au peuple habitant une bande étroite de territoire riverain au bord du désert ou l'homme ne résiste qu'avec peine, tandis que l'animal y prospère bien. La liste des animaux sacrés contient 45 espèces, où les premières places étaient occupées par faucon, vache, chat, babouin, héron, cobra, crocodile, poisson oxyrinche et scarabée. On méprisait donc l'âne et le cochon, ainsi que le chien, exception faite de Kynopolis. Plutarque se perdait dans les hypothèses sur la genèse de cette particularité de culte. Les envahisseurs choquaient parfois les sentiments religieux en maltraitant les animaux sacrés; les voisins des environnants déclaraient des guerres locales à cause de la profanation réciproque des animaux de culte local. Le faucon (Hor) et le cobra (Uto) généralement adorés dans la Basse-Egypte, tandis que l'hippo-(Set) et la femelle du vautour (Nechbet) l'étaient dans la Haute--Egypte. Les ibis, les chats, les crocodiles et les scarabées n'avaient pas de localisation, d'autres animaux étaient adorés dans leurs districts. Trois boeufs de Memfis, On et Ermonti, le bouc de Mendes et le mouton d'Éléphantine — voilà les exemples classiques du culte des Dans la civilisation au bord du Gange on préférait une race de à bosse zébu, l'Egypte ne connaissait pas d'espèce favorite. On y a donc choisi spécialement les figures à tète d'animal, ce qui n'était pas connu aux Hindous, sauf Ganesi à tête d'éléphant et Hanumant à tête de singe. Les Indes ne manifestaient pas d'adoration pour les individus à part et s'abstenaient de manger de la viande des animaux de culte, tandis que les Egyptiens ne le faisaient pas. Le culte des oiseaux, si répandu sur la terre des pharaons, n'avait pas de correspondant aux Indes. Pour fin de compte il faut constater que le rôle des animaux en Egypte était plus grand qu'aux Indes, car les animaux au bord du Nil étaient égaux aux dieux. A l'échelle mondiale la régionalisation précise du culte des animaux en Egypte ancienne était sans exemple. Ce pays reste un modèle le plus classique d'une société zoolâtrique.
В свете современной истории религиозных учений культ животных уже не считается низким проявлением набожности. Это иудейско-хрис-тианская религия научила человека смотреть свысока на животных и природу. Главная роль принадлежит религиозной направленности, а не её предмету, меняющемуся в зависимости от традиций и среды. Ученый не пренебрегает культом животных, а внимательно изучает его социальные основы и происхождение. Еще на заре истории животные удивляли человека своей лучшей приспособленностью к окружающей среде. Отсюда его изумление и по клонение. Ими восхищались, но их же боялись, а именно такая проти¬воречивость чувств характеризует подход к религии. Приверженцы культа животных почитают религиозный идеал как культовый медиум. Несмотря на довольно часто встречаемую в разных религиях жи¬вотную символику, история, однако, отмечает две великие зоолатри-ческие цивилизации — древнеегипетскую и индийскую. Эти государ¬ства окружали опекой некоторых животных (иногда особей), самым большим кощунством считалось здесь убийство священного животно¬го. Художники и скульпторы этих стран соперничали друг с другом в изображении фигурок животных. Пришельцы из других стран не могли надивиться на проявление почитания животных в древнем Египте. Только спустя 20 столетий че¬ловечество поняло, что фигурки животных были для египтян одним из способов воплощения божества, чем-то вроде медиум. Древние егип¬тяне были более склонны к восприятию богов в обличий животных. Народу, заселяющему узкую полоску земли над Нилом, рядом с пус¬тыней, где человек гибнет, а животные живут и здравствуют, могли импонировать только животные. Список святых животных содержит 45 видов, а начинается он с сокола, коровы, кошки, павиана, цапли, кобры, крокодила, осетра и скарабея. Зато древние египтяне пренебрегали ослом и свиньей, а также со¬бакой (за исключением Кинополиса). Плутарх терялся в своих гипотезах о происхождении этого культа. Захватчики не раз оскорбляли религиозные чувства египтян, издева¬ясь над их святыми животными, соседи шли войной друг на друга из--за взаимных профанации местных культовых животных. В Нижнем Египте почитаемы всеми были Хор-Сокол и Уто-Кобра, а в Верхнем Египте — Сет-гиппопотам и Нехбет-сипица. Ибисы, кошки, крокодилы и навозник священный почитались во всем Египте, другие же живот¬ные — лишь только в определенных областях. Три быка из Мемфиса, Она и Эрмонти, козел из Мендсса и баран из Элефантпны являются классическими примерами почитания особей. В цивилизации на Ганге процветал культ одной расы горбатых ко¬ров-зебу, в Египте же не было животного фаворита. Зато здесь полюби¬ли звероголовые фигурки, что за исключением слоноголового Ганеси и обезьяноголового Хануманта было не известно в Индии. Индийцы не оказывали почестей отдельным экземплярам и воздерживались от употребления мяса культовых животных, чего не делали египтяне. Культ птиц, так буйно процветающий на земле фараонов, не был из¬вестен в Индии. Подводя итоги следует отметить, что ранг животных Б Египте был выше, чем в Индии, т. к. животные в государстве на Ниле приравнива лись к богам. Не имеющей себе равных в мире была точная региони-зация культа животных в древнем Египте. Эта страна остается класси¬ческим примером зоолатрического общества.
- Full text in DJVU format

Article 05PL: Socjologiczne problemy szkolnictwa zawodowego
FR: Problèmes sociologiques de l'enseignement professionnel
RU: Социологические проблемы системы профессионального образования
109-128

Stanisław Kosiński

L'article commence par les dissertations relatives aux fonctions sociales de l'enseignement, et surtout à son influence sur les transformations de la structure professionnelle et de classe, ainsi que la participation dans d'autres processus et phénomènes de nature non seulement sociale. Dans la partie préliminaire on a fait l'attention aussi au côté sémantique des définitions telles que: éducation professionnelle, instruction et augmentation des qualifications professionnelles. On a traité un peu plus largement le problème de stipulation réciproque entre le système d'instruction professionnelle et l'industrialisation. L' enseignement professionnel est, d'un côté le produit secondaire de l'industrialisation, et de l'autre — son étendue et sa vitesse de propagation sont déterminées par le personnel en tant que produit des institutions d'instruction. La structure d'organisation de l'enseignement professionnel, sa position et le dynamisme de développement ce sont des problèmes dont on s'occupe dans l'article. Il faut constater que, durant quelques dernières années, a eu lieu un fort agrandissement de l'enseignement professionnel fondamental et moyen qui est un facteur important du développement et du renforcement de l'économie nationale. Le modèle et les fonctions de l'école professionnelle fondamentale en tant qu'un lien principal du système scolaire contemporain font l'objet d'une partie des considérations de l'auteur. Ce type d'école se distingue par plusieurs particularités, car il est non seulement une institution d'instruction et d'éducation, mais aussi une institution économique. L'auteur termine l'article par souligner qu'entre autres l'école professionnelle doit être envisagée sous plusieurs aspects et que l'enseignement professionnel pose d'intéressants problèmes sociologiques qui, malheureusement, continuent à être négligés par les sociologues polonais contemporains.
Работа начинается с рассуждений, касающихся социальных функ¬ций школ, а главное, их влияния на изменения профессиональной и классово слоевой структур, а также соучастия в других, не только социологического характера, процессах и явлениях. Во вступительной части обращено также внимание на семантическую сторону таких опре¬делений, как: профессиональное просвещение, профессиональное обу¬чение и воспитание. Немного шире описана проблема взаимной обусловленности меж¬ду системой профессионального просвещения и индустриализацией. Профессиональные школы с одной стороны являются вторичным про¬дуктом индустриализации, а с другой стороны ее распростанение и темп детерминируют кадры, составляющие продукт просветитель¬ных учреждений. Организационная структура системы профессионального образова¬ния, ее позиция и динамцка развития составляют следующие пробле¬мы, анализируемые в работе. Оказывается, что в последних двух де¬сятилетиях наступило необычно быстрое развитие школ профессио¬нального обучения и техникумов потому, что они составляют значи-тельный фактор дальнейшего развития и укрепления народного хо¬зяйства. Модель и функции преобразованной школы профессионального обу¬чения, как главного звена современной системы школ, являются пред¬метом большей части рассуждений автора. Этот тип школ выделяется многими особенностями потому, что они являются не только просве¬тительно-воспитательными, но и экономическими. Рассуждения автора заканчиваются подведением итогов, среди ко¬торых указывается, что профессиональная школа требует многоаспект¬ных научных исследоваий, а система профессионального обучения представляет собой интересную социологическую проблематику, к со¬жалению и далее не замечаемую современными польскими социоло-гами.
- Full text in DJVU format

Article 06PL: Oddziały zbrojne Klodiusza 61—53 p.n.e.
FR: Troupes armées de Clodius
RU: Вооруженные отряды Клодия
129-158

Tadeusz Łoposzko

Le problème des troupes armées de Clodius, tribun de 58 av. J.—C, ne faisait pas, jusqu'aujourd'hui, l'objet de recherches spéciales. L'article présent, abordant ce sujet, s'occupe de leur genèse, de leur activité entre 61 et 53 av. J.—C. et de leur part dans les événements politiques de Rome à cette époque. Les recherches détaillées, relatives à leur structure sociale, permettent de tirer la conclusion que leur partie essentielle était formée de prolétariat urbain de Rome, ayant plusieurs dénominations, telles que: plebs urbana, egentes, inopes, perditi, facinorosi, praedones, sicarii etc. Le rôle le plus important y était joué par les esclaves étant propriété privée aussi bien de Clodius que de ses partisans, de même que par les servi fugitivi s'étant enfuis de leurs propriétaires. Il y avait aussi une troupe spéciale, tout à fait à part, composée d'étrangers habitant Rome, appelés peregrini. La genèse des troupes est strictement liée avec l'agrandissement du système de collèges de quartiers à Rome, ces collèges étant devenus une excellente base de recrutement des gens d'armes. Les troupes de Clodius étaient relativement nombreuses, bien armées et bien organisées. Elles se subdivisaient en centuries et décuries, commandées par de vrais chefs. Leurs membres recevaient une solde fixe. À côté des dénominations manus et operae, on employait, pour les définir, parfois aussi le mot exercitus (armée), et ce fait donne la preuve de leur puissance. Leur importance était grande. Avec leur aide Clodius a réussi à se rendre maître de la situation en 58. Cependant, depuis la moitié de 57, après de graves et interminables combats en ville, se faisait voir la supériorité des adversaires de Clodius, à savoir du sénat et de Pompée le Grand qui ont également profité de l'aide des troupes mercenaires spécialement recrutées. Entre ces hommes-là et les troupes de Clodius il y avait pourtant une différence essentielle: les troupes du sénat et de Pompée étaient formées surtout de clients fidèles à leurs patrons, d'affranchis et d'esclaves, tandis que celles de Clodius se composaient d'hommes luttant contre l'autorité du sénat romain, de clients inobéissants à leurs patrons, de plèbe urbaine revendiquant l'amélioration des conditions matérielles difficiles, ou d'esclaves révoltés. En dépit des opinions répandues jusqu'aujourd'hui et tendant à ne voir dans les troupes du tribun de 58 que de simples mercenaires, des éléments déclassés et criminels, une sorte de bandes armées, il faut insister à leur aspect social et leur caractère de classe. C'étaient principalement des hommes des couches sociales les plus basses, prêtant activement leur appui au tribun du peuple dans sa lutte contre les classes au pouvoir et tendant à améliorer la situation matérielle difficile. Le terme "bande" employé pour leur définition paraît être très injuste.
В настоящей статье рассматриваются происхождение, деятельность и роль в политических событиях Рима вооруженных отрядов, организо¬ванных народным трибуном 58 г. до н.э. Автор отмечает, что все эти вопросы не были до настоящего времени предметом специальных ис¬следований. Подробное изучение классового состава этих отрядов позволяет сделать вывод о том, что их основную часть составлял городской про¬летариат Рима: plebs urbana, egentes, inopes, perditi, facinerosi, prae¬dones, sicarii.. Значительную роль здесь играли невольники, являющие¬ся собственностью Клодия и его сторонников, а также так называе¬мые servi jugitivi — беглецы. Был также организован специальный отряд, состоящий из живущих в Риме иностранцев — peregrini. Про¬исхождение этих вооруженных отрядов было тесно связано с разви¬тием квартальных коллегий в Риме, ставших отличной базой рекру-тации и занимавшихся вербовкой в вооруженные отряды. Отряды Кло¬дия были сравнительно многочисленны, хорошо организованы и воору¬жены. Они делились на центурии и декурин, а во главе их стояли опыт¬ные вожди. Члены этих отрядов получали постоянное жало¬вание. Об их силе свидетельствует следующий факт: рядом с названием manus и operae они иногда определяются как exercitus — армия. Вооруженные отряды сыграли очень важную роль. С их помощью Клодий полностью овладел ситуацией в Риме в 58 г. Однако позже, начиная со второй половины 57 г., после продолжительных и жестоких уличных боев намечается превосходство его противников — сената и Помпея, которые также прибегли к помощи наемных вооруженных отрядов. Однако между этими отрядами и отрядами Клодия существо вала значительная разница. Если отряды сената и Помпея формиро¬вались в основном из верных своим патронам клиентов, то в состав отрядов Клодия входили люди, борющиеся против существующих об¬щественных порядков — клиенты, выступающие против своих патро¬нов, городские плебеи, требующие улучшения своего материального по¬ложения, бунтующиеся невольники. Автор выступает против тех иссле¬дователей, которые видят в отрядах Клодия только обыкновенных на¬емников, деклассированные и преступные элементы, вооруженные бан¬ды и перечеркивают их общественный, классовый характер. Отряды Клодия в основном формировались из самых низких общественных сло¬ев и поэтому они активно поддерживали народного трибуна в его борьбе с господствующими классами, боролись за улучшение своего тя¬желого материального положения. По мнению автора, употребляемый для определения вооруженных отрядов, руководимых Клодием, тер¬мин ,,банды" не соответствует истине.
- Full text in DJVU format

Article 07PL: Wojna Cezara z Pompejuszem na Wschodzie
FR: Jules César et Pompée dans les campagnes d'Orient
RU: Воина Цезаря с Помпеем на Востоке
161-192

Roman Kamienik

'Présentât les problèmes les plus essentiels concernant la dernière étape de la guerre de César contre Pompée le Grand, l''auteur souligne la justesse du choix fait par ce dernier des territoires d''Orient pour faire la guerre et le fait d''une énorme supériorité numérique des forces de ce chef. En même temps il attire l''attention aux défauts dans l''armée républicaine, à son caractère provisoire et aux possibilités dont disposaient les adversaires de César. Ensuite il présente le plan de l''invasion de Pompée le Grand contre l''Italie au printemps 48 av. J.-C. et parle des inquiétudes de Cicéron relatives à l''éventuelle dictature, cet ex-consul étant convaincu que le pouvoir aurait passé dans les mains de l''individu, indépendamment de la partie qui remporterait la victoire. E. Meyer, R. Syme, M. Gelzer et K. v. Fritz expriment les mêmes hésitations que Cicéron au sujet de cette éventuelle dictature de Pompée le Grand, en dépit de l''opinion de W. E. Caldwell, ce dernier le croyant peu vraisemblable, vu que ce consul avait, les années précédentes, plusieurs occasions de suivre l''exemple de Sylla, mais il y avait renoncé. L''auteur s''accorde avec la plupart des historiens cités. Il estime que l''inquiétude de Cicéron était motivée et que son évaluation de la situation actuelle et sa vision de l''avenir étaient très justes. Tous les projets de Pompée le Grand qui, jusqu''alors, agissait avec prudence, mais évidemment d''une façon trop lente, ont été anéantis par le débarquement inattendu de César en Épire et la surprise complète des républicains. Le passage d''une partie de l''armée de César aux temps très défavorables pour la navigation était une action fort risquée, mais tout à fait réussie par suite du fait que Pompée le Grand n''avait pas entrepris les démarches nécessaires et avait fait preuve du manque de vigilance. L''auteur s''accorde avec les opinions de L. Heuzey, G. Fer-rero et R. Holmes, selon lesquels la marche de César à travers l''Illyrie n''aurait été possible que s''il avait pu contrôler ce territoire. Les républicains n''ont pas profité du moment de division de l''armée de César et n''ont pas empêché Antoine de faire débarquer ses soldats, sans avoir intenté une action décisive et énergique dans une situation pour les partisans de César très critique. Dans la guerre contre celui-ci, Pompée le Grand a admis la stratégie consistant à éviter les conflits armés, ce qui était justifié par le fait qu''il avait à lutter contre de vieilles légions, tandis que, lui-même, il disposait d''une armée jeune en laquelle il n''avait pas confiance. En plus, il comptait sur un certain désordre dans les troupes de César, du à la famine, surtout vu que le manque de vivres et de ressources matérielles était le point le plus faible dans le camp de l''ennemi, La victoire de Pompeé le Grand à Dyrrachium, dont il n''a pas d''ailleurs tiré profit, était un moment, plutôt et malgré tout, favorable pour César vaincu, car les républicains, ayant cru en leurs forces et en la possibilité d''une victoire facile, tendaient à livrer bataille, critiquant de plus en plus Pompée qui cessait de faire autorité dans son camp et dans son armée. L''enthousiasme guerrier des républicains arrangeait bien César qui voulait décider très vite du résultat de la guerre, dont la continuation aurait pu entrainer pour lui une catastrophe, vu la menace de la famine, et aurait été plus dangereuse que le combat armé. L''auteur souligne la justesse de l''attitude de Pompée le Grand en présence de l''armée de César, celle-ci étant formée presque exclusivement de vieux soldats. Dans la littérature jusqu''aujourd''hui on évaluait Pompée le Grand d''habitude du point de vue de la stratégie de César qu''il n''égalait pas et avec qui il n''était pas de force à se mesurer, non seulement parce que son adversaire le dépassait par la vitesse d''action et la grandeur du risque, mais aussi compte tenu de plusieurs circonstances et conditions objectives. Partant de ce principe, on juge Pompée de façon très critique, comme l''a fait, entre autres, Stoffel, ne dissimulant pas son admiration pour César, et comme l''a fait plus récemment Kurt von Fritz, ayant exprimé une opinion très défavorable pour le chef de républicains dans la guerre contre César. Un des critères d''évaluation de la stratégie de Pompée le Grand doit être fourni par le fait que cette tactique était la plus dangeureuse pour César et qu''elle résultait de la disposition réelle des forces. Vu ces circonstances, seulement la stratégie de Pompée était possible et donnait de grandes espérances de victoire, tandis que la conception de faire la guerre, représentée par la plupart des sénateurs, et dans ce nombre par Cicéron, ne pouvait qu''accélérer la fin tragique. La bataille de Pharsale faisait preuve de victoire de cette idée et signifiait que la lutte contre» les républicains l''ayant suivi a été déjà perdue par Pompée le Grand même avant la bataille en Thessalie. Isolé dans son camp, peut-être à l''instigation de Labienus, il avait engagé le combat qui a décidé du résultat de la guerre au profit de César. Pour prouver la justesse de la stratégie de Pompée le Grand, l''auteur rappelle l''attitude de Cassius et de Brutus dans la guerre civile pendant le triumvirat dit le second; c''était alors que les chefs républicains dans une situation presque analogue, ayant contre eux les légions des triumvirs, éprouvées en bataille, ne voulaient pas engager la lutte avant que le désordre et la famine n''aient affaibli l''armée ennemie (A p-pien: Guerres civiles, IV, 65, 100, 108, 109, 117, 122, 124, 125). Avant la bataille de Philippes, Cassius et Brutus s''efforçaient de freiner l''enthousiasme guerrier des armées républicaines, tandis qu''Octavien et Antoine, en présence des difficultés toujours croissantes de ravitaillement en vivres de leurs légions, voulaient aboutir le plus vite possible à la fin de la guerre. Le plan de guerre de Pompée le Grand, condamné par les sénateurs, seulement quelques années plus tard a été considéré par les mêmes républicains comme la meilleure méthode de sauver la république. Cela doit témoigner qu''indépendamment de la défaite des républicains romains, la stratégie de Pompée le Grand dans la guerre contre César, était, en principe, juste.
'В работе рассматриваются узловые вопросы, связанные с послед¬ним этапом войны Цезаря с Помпеем, подчеркивая при этом удачный выбор Помпеем театра военных действий на востоке, численное пре¬восходство его войск, вместе с тем обращается внимание на недостат¬ки республиканской армии, ее временный характер, а также на име¬ющиеся у противников Цезаря возможности. Автор описывает план инвазии Помпея на Италию весной 48 г. до н.э. и опасения Цицерона относительно возможной диктатуры, который был уверен, что неза¬висимо от того, кто победит власть в стране будет одноличной. E. Me-yer, R. Syme, M. Gelzer H K. V. Fritz разделяют сомнения Цицерона о возможности диктатуры Помпея. Иное мнение высказывает W. E. Caldwell, который считает эту возможность малоправдоподобной, т.к. в предыдущие годы Помпею она представлялась не раз, но он ею не воспользовался. Автор разделяет мнение большинства вышеназван¬ных историков и считает, что беспокойство Цицерона было обоснован¬ным, а его оценка ситуации и видение будущего чрезвычайно метким. Все планы Помпея, действующего до тех пор всегда осмотрительно, но слишком медленно, были сведены на нет внезапной высадкой Цезаря в Эпире, заставшей врасплох республиканцев. Переправа части армии Цезаря в очень неподходящее для мореходства время была очень рис¬кованным предприятием, но вследствие того, что Помпеи не предпри¬нял соответствующих шагов и не проявил бдительности, очень удачным. Автор разделяет мнение L. Heuzey, G. Ferrero И R. Holmesa, которые считают, что марш Цезаря через Илирию был возможен только при условии, если бы он осуществлял контроль над этим районом. Респуб¬ликанцы не воспользовались моментом разделения армии Цезаря и позволили Антонию высадиться, не предприняли в очень критичес¬кой для армии Цезаря ситуации решительных и энергичных мер. Стратегия Помпея в войне с Цезарем заключалась в избежании вооруженных столкновений, т.к. армия его противника состояла из старших легионов, а республиканская армия была молодая армия, ко¬торой он, однако, не верил. Он рассчитывал на разложение армии Це¬заря, т.к. недостаток продовольствия и материальных средств был са¬мым слабым местом у противника. Победа Помпея под Диррахием, гезультатами которой он, однако, не воспользовался, принесла пользу скорее всего побежденному Цезарю, т.к. республиканцы поверили в свои силы, возможность легкой победы и стремились к битве, все больше критикуя Помпея, авторитет которого и в лагере, и в армии все уменьшался. Военный энтузиазм республиканцев был очень на руку Цезарю, стремившемуся как можно быстрее придти к исходу вой¬ны, т.к. ее затяжка, вызвавшая бы угрозу голода, могла бы быть ката¬строфой и была более опасной, чем схватка на поле боя. Автор под¬черкивает правильность точки зрения Помпея о армии Цезаря, состоя¬щей почти целиком из галлийских ветеранов. До сих пор историки обычно оценивали Помпея с точки зрения стратегии Цезаря, равняться которому он не мог не только из-